Arystoteles (384 - 322 r. p.n.e.)

Był synem lekarza Nikomacha, pochodził ze Stragiry. Najwybitniejszy uczeń Platona i twórca komedii staroattyckiej. Autor około 40 dzieł spośród, których zachowało się 11: Acharnejczycy, Pokój, Rycerze, Chmury, Osy, Ptaki, Lizystrata, Kobiety na święcie Thesmoforiów, Żaby, Sejm niewieści, Bóg bogactwa. Zadebiutował mając 18 lat komedią Biesiadnicy. Zdobył swoja pierwszą nagrodę na dionizjach w 426 r. p.n.e. Jego komedie przesycone są licznymi aluzjami i wyidealizowaniem przeszłości. Miał skłonność do przesady i złośliwości.  Przez 20 lat przebywał w Akademii platońskiej w Atenach, gdzie zdobył wszechstronne wykształcenie. Prowadził nawet samodzielnie cykl wykładów. Wychowywał Aleksandra Wielkiego (uczył go). Po powrocie do Aten założył własną szkołę - Liceum, był to zakład gimnastyczny przy świątyni Apollina Likejosa w Atenach. Zwana była też szkołą perypatetyków (od gr. peripatos- krytyka promenada), w której podczas spacerów prowadzono dyskusje filozoficzne. Wykładał tam 12 lat. Większość jego dzieł powstała jako "pisma szkolne"- książki dla uczniów. Arystoteles zajmował się logiką, przyrodą (fizyka, biologia zwana wtedy historią naturalną), psychologią, metafizyką, etyką, polityką, retoryką i estetyką.

Odrzucił platoński podział na ideę i cienie idei uważając go za sztuczny. Stwierdził, że ani same idee, ani sama materia nie mogą być istotą świata a istnieją jedynie konkretne rzeczy. Według niego tworzą ją jedność materii i formy. Materia jest wieczna, niezniszczalna, ale forma nadaje jej istnienie.  U początku wszechświata znajdowała się tzw. pierwsza przyczyna, czyli rozum. To ona zapoczątkowała ciąg zdarzeń przyczynowo-skutkowych. Uważał, że poznanie ma charakter rozumowy, nie udowadniał prawd. Zapoczątkował empiryczne metdoy badań przyrodoznawczych, tworząc w ten sposób podstawy rozwoju nauk przyrodniczych.
Uważał, że istnieją trzy formy szczęścia: życie wśród przyjemności, życie wolnego i odpowiedzialnego obywatela, życie badacza i filozofa. Prawdziwe szczęście osiąga się dzięki spełnieniu trzech warunków. Zalecał też stosowanie złotego środka.
Państwo według Arystotelesa nie może składać się z jednolitych obywateli ale z indywidualności i różnorodności jednostek. Te cechy są siłą napędzającą rozwój państwa. Głosił teorię państwa środka, czyli interesów klasy średniej, która jest największą przepaścią pomiędzy najbogatszymi, a najuboższą czerniną.
Jest on autorem słynnej Poetyki - pierwszej teorii poezji w ogóle. Twierdzi, że literatura jest sztuką naśladowczą (po grecku mimezis - naśladowanie rzeczywistości przez sztukę). Opisał także poszczególne rodzaje i gatunki literackie. Gatunkiem najwartościowszym jest tragedia, bo wywołuje największe emocje u odbiorcy. A to właśnie reakcje odbiorcy są miernikami wartości dzieła. Za wzór poety epickiego uważał Homera. Na poetyce Arystotelesa wzorował się w Liście do Pizonów Horacy, a w oświeceniu francuski autor sztuki poetyckiej Franciszek Bulao. Arystoteles uporządkował naukę starożytności tworząc wielki system filozoficzny. Przez stulecia był to dla europejskich myślicieli wzór symetrycznego, logicznego myślenia. Jego słynne powiedzenia to:
  • Jedna jaskółka nie czyni wiosny oraz Największe występki wynikają z największych pragnień.
  • Korzenie wychowania są gorzkie, ale owoce słodkie.
  • Największe występki wynikają z największych pragnień, a nie z osiągnięć i konieczności.