| ||
|
Strona Główna Starożytna Grecja i Rzym: Słynne utwory: BIBLIA: |
Według renesansowej legendy Platon i Mojżesz spotkali się w Egipcie. Miało to uzasadniać dążenie do wielkiej syntezy kultury greckiej, rzymskiej i hebrajskiej, która była marzeniem XV i XVI w. W rzeczywistości wielki filozof i żydowski prawodawca należeli nie tylko do dwóch różnych światów, ale też do dwóch odległych epok historycznych, gdyż Platon żył na przełomie V i IV w. p.n.e., zaś Mojżesz wyprowadził Żydów z domu niewoli około 800 lat wcześniej. Biblia odegrała szczególną rolę w rozwoju piśmiennictwa staropolskiego. Średniowieczna Europa stanowiła bowiem wsopólnotę kulturową, w której Biblia była niepodważalnym autorytetem, jako zbiór pism sakralnych. Dla wyznawców judaizmu i licznych wyznań chrześcijańskich taką funkcję pełni nadal, jest przez nich pojmowana jako dzieło teandryczne( theos - bóg , aner, andros - człowiek). Biblia jest jednym z ważniejszych źródeł kultury europejskiej w sferach religijo-moralnej i twórczości. Jest natchnieniem wielu myślicieli, artystów i pisarzy, inspiracją literatury, rzeźby, malarstwa i muzyki. Dla literatury stanowi niewyczerpane źródło wzorów osobowych i postaw, fabuł, anegdot, wątków, motywów, symboliki, frazeologi i stylistyki. Pamięć obrazów i wersetów biblijnych utrwalona w powszechnej świadomości ukazuje, że poprzez literaturę wchodzą do języka potocznego np. Sodoma i Gomora, salomonowa mądrość, owoc zakazany. Biblia funkcjouje w kulturze, gdyż stanowiła(lub ciągle stanowi) księgę świętą, o czym mówi utrwalona w tradycji nazwa Pismo Święte. Biblia jest źródłem:
Miejsce i znaczenie "Bibli" w literaturze i kulturze eropejskiej: Biblia miała i ma ogromny wpływ na ludzi, którzy się z nią zetknęli. W ciągu prawie 3000 lat jej istnienia oddziaływała na kulturę i to na kilku płaszczyznach: RELIGIJNEJ:
Nazwa Biblia pochodzi od gr. słowa biblios - łodyga paiprusa. Papirus to rodzaj trzciny rosnącej na Nilem, był jednym z pierwszych materiałów piśmiennictwa. Później nazwa ta oznaczała zwój papirusa, księgę( gr biblion w liczbie mnogiej biblia). Słowa biblia oznacza, więc dosłownie księgi. Biblia - druga nazwa to Pismo święte Starego i Nowego Testamentu. Od łac testamentum - przymierze, jako przymierze zawarte przez Boga z człowiekiem, czyli stare i nowe przymierze bosko-ludzkie. Biblia to objawione, natchnione słowo boże, przekazane przez ludzi wybranych, to dzieło bedące podstawą judaizmu (tylko Stary Testament) oraz wierzeń chrześcijańskich (Stary i Nowy Testament), a więc kształtuje dwie religie. Biblia to jedyna księga w dziejach ludzkości, którą nazywamy po prostu księgą Czas powstania i sposoby utrwalania: Zanim Biblia dotarła do naszych czasów w postaci grubego tomu obejmującego około półtora tysiąca stron istaniała w różnych innych postaciach. Najpierw w formie ustnie przekazywanej tradycji. Izraelici opowiadali synom dzieje narodu sięgające czasów patriarchalnych: Abrahama, Izaaka i Jakuba od XVIII w. p.n.e., przekazywali fakty czasem sprzed 500 lat! Ludzie starożytni nieustannie ćwiczyli swoją pamięć i stosowali formy przekazu służące zapamiętywaniu. Pierwsze zapiski biblijne sięgają początków piśmienncitwa. Biblia istaniała w postaci kamiennych tablic, zapisów wyrytych na materiale glinianym lub drewnianym, w postaci zwojów wyprawionych skór pozszywanych w jedną całość i nawijanych na ozdobne drążki lub spisana na papirusie czy pergaminie. Kolejne sposoby utrwalania Bibli:
Biblia powstała na przestrzeni wielu wieków. Przez ponad 1000 utrwalono wiadomości, przekazy i teksty zawarte w Starym Testamencie. Badacze twierdzą, że najstarsze teksty znajdujące się w Bibli pochodzą z XIII w. p.n.e., najmłodsze zaś zostały spisane około 100 lat p.n.e. Nowy Testament w całości powstał po śmierci Jezusa Chrystusa w dość krótkim czasie tj. w latach 51-96 n.e. (księgi napisane najpóźniej to Ewangelia i Apokalipsa św Jana). Podsumując: Najstarsze fragmenty Biblii powstały za czasów Dawida i Salomona (przed 3000 lat), a zapisywanie rozpoczęto w V w. p.n.e., a skończono je na przełomie IV i V w. Język Bibili:
Prawie żadna księga Starego Testamentu nie została napisana przez jednego człowieka, ani jednym ciągiem. Pierwotny zapis rozszerzał się, rozrastał uzupełniony nowymi komentarzami. Autorów jest wielu, a ponieważ nie zachowały się żadne oryginalne fragmenty, tylko ich opisy, większość autorów jest anonimowa. Czasem jednak błędnie przypisywano autorstwo niektórych tekstów konkretnym osobom. Znani sa natomiast twórcy Nowego Testamentu, który powstał w ciągu około 50 lat. Jego autorami są uczniowie Jezusa Chrystusa, którzy przekazali nam jego słowa. Ewangelie Mateusza, Marka i Łukasza nazywamy synoptycznymi, ponieaważ można tu zauważyć literackie podobieństwo (gr. synopis - wspólne spojrzenie) Biblię dzielimy na Stary Testament i Nowy Testament Przekłady: Piewsze tłumaczenie Biblii dokonane było na język grecki w III-II w. p.n.e. Nazywa się "Septuaginta" (łac siedemdziesiąt). Według tradycji jest to praca 70 uczonych, którzy na rozkaz Ptolemeusza (III w pne) w ciągu 70 dni dokonali w Aleksandrii przekładu tekstu hebrajsko-aramejskiego dla Żydów (tylko Stary Testament). Przekładem całej Bibilii na język łaciński jest Wulgata (łac vulgata versiowersja popularna). Przekładu tego dokonał św Hieronim w IV w ne. Przekład ten obowiązywał w kościele rzymskokatolickim i został oficjalnie uznany za natchniony na soborze trydenckim w XVI w . W dobie reformacji i zmian w kościele katolickim zaistniało zapotrzebowanie na przekłady Bibli na języki narodowe. Pierwsze polskie tłumaczenie to Biblia królowej Zofii (XV w.) zwana szaroszpatacką (od miejsca znalezienia - Węgry). Biblia Leopolity - 1561 Biblia Jakuba Wujka, najpierw Nt w 1593, a całość w 1599 Biblia Tysiąclecia - 1965 tłumaczona z języków oryginalnych przez około 40 biblistów Istniały również przekłady Biblii wśród innych wyznań. Najpopularniejsze to: Biblia brzeska - 1563 (kalwini) Biblia nieświecka - 1572 (ariansko - socyniańska), autor: Szymon Budny Biblia gdanska - 1632 (luteranie, kalwini i bracia czescy) Literackość Biblii (język i kontekst): Księgi Biblii są zredagowane w języku obrazowym i poetyckim, według reguł twórzości artystycznej: słowo, rytm, symbol, obraz czy gatunek zwielokratniają sens. Nie można zrozumieć sensu przekładu biblijnego jeśli nie rozumie się uwarunkowań kulturowych: histoii, wyobrażeń, ontczajów środowiska, w którym powstały dane księgi. Ludzie starożytni mieli ograniczony i bardzo odległy do naszych zasobów wyobrażeń o świecie i człowieku, nie dysponowali pojęciami abstrakcyjnymi. Trudne zjawiska z zakresu filozofii, teologi, etyki wyrażali nie wprost: posługiwali się symbolami, przenośniami, alegoriami, obrazami, odwoływali się do opowiadania przypowieści, przykładów. Styl biblijny: Sprawia wrażenie wielkiej prostoty. Ale ta prostota nie wyklucza bynajmniej kunsztowności. Zdania są krótkie, współrzędnie złożone, zwykle rozpoczynane przez spójniki. Często ich konstrukcją rządzi zsada pararelizmu, tzn, że są oparte na powtórzeniu bądź tych samych słówm, bądź też form gramatycznych np. "Ktokolwiek przeleje krew ludzką, jego własna krew ma być przelana". Biblijne gatunki literackie: Biblia przekazuje myśli filozoficzne i moralne wypowiedziane w różnym czasie, przez różnych ludzi, w różnych formach wypowiedzi. Biblia nie jest jednolitą pojedyńczą księgą, lecz zbiorem pism. Są one także bardzo urozmaicone pod względem gatunku. Gatunek jest pojęciem historycznym, ulega więc ewolucji w czasie i stąd kłopot, terminy określające gatunek nie zawsze przystają do tekstu biblijnego. Teksty biblijne określamy nazwami gatunkowymi, które przystają do tekstu biblijnego. Teksty biblijne określamy nazawmi gatunkowymi, które powstały jako określenie poźniejszych utworów literackich. W Starym Testamencie wyróżnia się:
Poza ewangelią występują takie gatunki jak: apokalipsa, listy, dzieła historyczne, wyznania wiary, hymny, teksty parentyczne (umoralniające). Kłopoty z klasyfikacją: W starożytnych tekstach nie ma wyraźnego rozgraniczneia pomiędzy prozą, a poezją. W Bibli są teksty silniej zrytmizowane i zorganizowane poetycko o wyjątkowym nastroju(np. księga Koheleta) i te bywają zazwyczaj określane jako biblijne poematy liryczne, lub zdialogizowane, o wyraźnym napięciu dramatycznym(np. Księga hioba), i te przypominają rodzaj dramatu, lub opisujące dzieło stworzenia czy opowiadjące historie rodowe (np. Księga Rodzaju) i mówimy o nich jak o biblijnych poematach epickich. Współczesna biblistyka odrzuca jednak te uproszczone podziały i wyróżnia następujące gatunki biblijne w Starego Testamentu według przyjętego podziału na księgi:
Arcydzieło: Biblia jest arcydziełem literatury powszechnej. O głębi i urodzie tekstu biblijnego decyduje bogactwo treści i sposób przekazu: styl i język zrytmizowany i nsycony wieloznaczną symboliką, metaforą, alegorią. Właśnie z tych pradawnych źódeł wieloznacznej symboliki biblijnej czerpie - niezależnie od światopoglądu - wielu pisarzy wszystkich czsów. Wkład tłumaczy: Pierwsi tłumacze podkreślali w tytułach iż pracowali pilni i przekładali wirnie. Ich wkład do rozwoju polszczyzny i podjęty trud jest nie do ocenienia, zważywszy, że musieli znać różne języki, wykazywać ogromna wiedzę i oczytanie w licznych komentarzach, pokonywać opory nie wykształconego jeszcze języka, szukać nowych słów dla wyrażenia nowych treści. Trudności tłumaczy uwydatniają się jeszcze wyraźniej kiedy uśwaidomimy sobie iż przekładali oni dzieło, które czytano, na szczególnych prawach. Miejsce Biblii: Biblia jest fundamentem nowożytnej kultury europejskiej. Obecność tradycji biblijnej to jeden ze znaków wspólnoty naszego świata. Wszystkie narody, które znalazły się w polu oddziaływania chrześcijaństwa, musiały ustosunkować się do treści zawartych w Starym i Nowym Testamencie. Proces przyswajania i polemika z tradycją biblijną określają w dużym stopniu dzieje kultur i literatów poszczególnych narodów.
|
|
