Epos antyczny:

Epos nazywany jest inaczej epopeją, to najstarszy i główny gatunek epicki stosowany aż do czasu powstania powieści. Rozbudowany utwór wierszowany, który ukazuje dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności narodowej. W epopei na plan pierwszy wysuwa się fabuła, narrator jest wszechwiedzący i obiektywny, a ujawnia się w inwokacji. Całość przedstawiona jest z epickim dystansem. Styl epopei jest podniosły, dostosowany do heroicznych czynów bohaterów. Obfituje w realistyczne, drobiazgowe opisy ważnych przedmiotów i sytuacji. W każdej epoce historycznej wykształciły się odmiany eposu charakterystyczne dla swoich czasów.

Cechy eposu antycznego:

  • pisany wierszem
  • podział na księgi, ich liczba podzielna jest przez 6
  • opowiada o bohaterach w przełomowym momencie historycznym
  • wydarzenia toczą się na dwóch płaszczyznach: ziemskiej i boskiej, płaszczyzny te się przenikają (paralelizm światów)
  • dystans epicki autora
  • narrator w trzeciej osobie, wszechwiedzący, znajduje się wewnątrz świata przedstawionego i jest obiektywny
  • napisany heksametrem daktylicznym: rytm wiersza oparty na zjawisku iloczasu: występowanie głosek długich i krótkich. Składający się z 6 samogłosek długich daktyla albo spondeja. Polskim odpowiedniki uzyskuje się poprzez następstwo sylab akcentowanych i nie akcentowanych, np. Konrad Wallenrod - A. Mickiewicz
  • rozpoczęcie utworu inwokacją - rozbudowana apostrofa, apel do bóstwa z prośbą o natchnienie
  • styl podniosły - wysoki (patos)
  • rozbudowane porównania (homeryckie), w których drugi człon jest rozbudowany tak, że stanowi odrębną epizodyczną scenkę, przedstawiają zjawiska przyrody
  • duża ilość realistycznych opisów
  • epizodyczność akcji
  • sceny batalistyczne
  • heroizacja bohaterów - ich wyolbrzymienie i wyidealizowanie
  • dawca epitetów stałych - stałe określenie rzeczownika, np. Achilles - boski, prędkonogi, Zeus - gromowładny
  • retardacja jako przerwanie akcji poprzez opis
  • retrospekcje jako powroty do przeszłości

Najznakomitsze eposy antyku Iliada i Odyseja:

Iliada Odyseja

gatunek: epos antyczny

treść utworów skupiona wokół postaci centralnych: Achillesa i Odyseusza

fabułę cechuje nie zbyt duża rozpiętość czasowa narracji: 40 i 49 dni

układ fabuł niezależny od chronologicznego następstwa zdarzeń

następujące po sobie sceny zestawiono kontrastowo

fabuła rozwija się przez stwarzanie skomplikowanych sytuacji

nasycenie motywami epizodycznymi pierwszych części eposów, intensyfikacja głównego wątku w końcowej części

doprowadzenie pod koniec narracji do zetknięcia się głównych sił przeciwstawnych: Achilles - Hektor, Odyseusz - zalotnicy

występują inwokacje, w obydwu utworach pojawia się inwokacja do muzy a następnie streszczenie w kilku wersach treśi

rozbudowane porównania

Atena biorąca czynny udział w walce

napisane heksametrem daktylicznym

powstała ok. 800 r. p.n.e.
powstała ok. 750 r. p.n.e.
nawiązuje do wydarzeń historycznych.które miały miejsce 300 lat wcześniej (1194-1184 p.n.e.), tytuł pochodzi od państwa-miasta Ilonu, czyli Troi fantastyczna baśń ukazująca trudny powrót bohatera wojny trojańskiej do domu (Itaki)

liczy 24 księgi, przedstawia przyczynny, przebieg i skutki gniewu Achillesa obrażonego na Agamemnona naczelnego wodza wojsk greckich:

  1. spór Achillesa z Agamemnonem o brankę Bryzeidę
  2. gniew Achillesa i jego wycofanie się z walki
  3. klęska Greków i śmierć Patroklesa z ręki Hektora
  4. powrót Achillesa na pole walki
  5. pojedynek Achillesa z Hektorem
  6. Priam u Achillesa i pogrzeb Hektora

liczy 24 księgi, które składają się z trzech części:

  1. przygody syna Odyseusza Telemacha i jego żony Penelopy (I-IV)
  2. opowieść o losach Odyseusza, częściowo w formie retrospekcji (V-XII)
  3. powrót na Itakę i zemsta na zalotnikach (XIII - XXIV)
49 dni walki pod Troją, końcowe wydarzenie z 10-letniej wojny trojańskiej
40 dni z wieloletniej tułaczki Odyseusza spod Troi
opisuje dzieje bohaterów i bogów walczących pod Troją
opisuje powrót Odyseusza do rodzinnej Itaki
bogowie bezpośrednio wpływają na losy ludzi, są podobni do ludzi, często amoralni
bogowie stróżami moralności
tłem wydarzeń jest świat mężczyzn. wojowniczych i bezwzględnych rycerzy, obecność kobiet jest epizodyczna (Andromacha, Bryzeida)
tłem wydarzeń są powroty bohaterów spod Troi, podróże odkrywcze i kupieckie, obok mężczyzn sporą rolę odegrały kobiety (Penelopa, Kirke, Kalipso, Nauzyka)
głównym bohaterem jest niezwyciężony wojownik, stawia honor i władzę ponad własne życie
głównych bohaterów cechują zalety duchowe: przemyślność, inteligencja, wynalazczość
przewodni motyw ognia
przewodni motyw wiatru

Oprócz wymienionych znane są także inne eposy:

  • Gligamesz - babilońsko-asyryjski (1. połowa II tysiąclecia p.n.e.)
  • Shijing - chiński (XI-V w. p.n.e.), Księga pieśni zebranych przez Konfucjusza
  • Mahabharata - hinduski (IV w. p.n.e. - IV w. n.e.) i Ramajana (IV w. p.n.e. - II w. n.e.)
  • Szahname - perski (1010 n.e.) Księga królów

Współcześnie epos jest gatunkiem martwym ale warto wiedzieć, że wyrosła z niego powieść.