Epos antyczny:

Epos nazywany jest inaczej epopeją, to najstarszy i główny gatunek epicki stosowany aż do czasu powstania powieści. Rozbudowany utwór wierszowany, który ukazuje dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności narodowej. W epopei na plan pierwszy wysuwa się fabuła, narrator jest wszechwiedzący i obiektywny, a ujawnia się w inwokacji. Całość przedstawiona jest z epickim dystansem. Styl epopei jest podniosły, dostosowany do heroicznych czynów bohaterów. Obfituje w realistyczne, drobiazgowe opisy ważnych przedmiotów i sytuacji. W każdej epoce historycznej wykształciły się odmiany eposu charakterystyczne dla swoich czasów.

Cechy eposu antycznego:

pisany wierszem
podział na księgi, ich liczba podzielna jest przez 6
opowiada o bohaterach w przełomowym momencie historycznym
wydarzenia toczą się na dwóch płaszczyznach: ziemskiej i boskiej, płaszczyzny te się przenikają (paralelizm światów)
dystans epicki autora
narrator w trzeciej osobie, wszechwiedzący, znajduje się wewnątrz świata przedstawionego i jest obiektywny
napisany heksametrem daktylicznym: rytm wiersza oparty na zjawisku iloczasu: występowanie głosek długich i krótkich. Składający się z 6 samogłosek długich daktyla albo spondeja. Polskim odpowiedniki uzyskuje się poprzez następstwo sylab akcentowanych i nie akcentowanych, np. Konrad Wallenrod - A. Mickiewicz
rozpoczęcie utworu inwokacją - rozbudowana apostrofa, apel do bóstwa z prośbą o natchnienie
styl podniosły - wysoki (patos)
rozbudowane porównania (homeryckie), w których drugi człon jest rozbudowany tak, że stanowi odrębną epizodyczną scenkę, przedstawiają zjawiska przyrody
duża ilość realistycznych opisów
epizodyczność akcji
sceny batalistyczne
heroizacja bohaterów - ich wyolbrzymienie i wyidealizowanie
dawca epitetów stałych - stałe określenie rzeczownika, np. Achilles - boski, prędkonogi, Zeus - gromowładny
retardacja jako przerwanie akcji poprzez opis
retrospekcje jako powroty do przeszłości

Najznakomitsze eposy antyku Iliada i Odyseja:

Iliada	Odyseja
gatunek: epos antyczny treść utworów skupiona wokół postaci centralnych: Achillesa i Odyseusza fabułę cechuje nie zbyt duża rozpiętość czasowa narracji: 40 i 49 dni układ fabuł niezależny od chronologicznego następstwa zdarzeń następujące po sobie sceny zestawiono kontrastowo fabuła rozwija się przez stwarzanie skomplikowanych sytuacji nasycenie motywami epizodycznymi pierwszych części eposów, intensyfikacja głównego wątku w końcowej części doprowadzenie pod koniec narracji do zetknięcia się głównych sił przeciwstawnych: Achilles - Hektor, Odyseusz - zalotnicy występują inwokacje, w obydwu utworach pojawia się inwokacja do muzy a następnie streszczenie w kilku wersach treśi rozbudowane porównania Atena biorąca czynny udział w walce napisane heksametrem daktylicznym
powstała ok. 800 r. p.n.e.	powstała ok. 750 r. p.n.e.
nawiązuje do wydarzeń historycznych.które miały miejsce 300 lat wcześniej (1194-1184 p.n.e.), tytuł pochodzi od państwa-miasta Ilonu, czyli Troi	fantastyczna baśń ukazująca trudny powrót bohatera wojny trojańskiej do domu (Itaki)
liczy 24 księgi, przedstawia przyczynny, przebieg i skutki gniewu Achillesa obrażonego na Agamemnona naczelnego wodza wojsk greckich: spór Achillesa z Agamemnonem o brankę Bryzeidę gniew Achillesa i jego wycofanie się z walki klęska Greków i śmierć Patroklesa z ręki Hektora powrót Achillesa na pole walki pojedynek Achillesa z Hektorem Priam u Achillesa i pogrzeb Hektora	liczy 24 księgi, które składają się z trzech części: przygody syna Odyseusza Telemacha i jego żony Penelopy (I-IV) opowieść o losach Odyseusza, częściowo w formie retrospekcji (V-XII) powrót na Itakę i zemsta na zalotnikach (XIII - XXIV)
49 dni walki pod Troją, końcowe wydarzenie z 10-letniej wojny trojańskiej	40 dni z wieloletniej tułaczki Odyseusza spod Troi
opisuje dzieje bohaterów i bogów walczących pod Troją	opisuje powrót Odyseusza do rodzinnej Itaki
bogowie bezpośrednio wpływają na losy ludzi, są podobni do ludzi, często amoralni	bogowie stróżami moralności
tłem wydarzeń jest świat mężczyzn. wojowniczych i bezwzględnych rycerzy, obecność kobiet jest epizodyczna (Andromacha, Bryzeida)	tłem wydarzeń są powroty bohaterów spod Troi, podróże odkrywcze i kupieckie, obok mężczyzn sporą rolę odegrały kobiety (Penelopa, Kirke, Kalipso, Nauzyka)
głównym bohaterem jest niezwyciężony wojownik, stawia honor i władzę ponad własne życie	głównych bohaterów cechują zalety duchowe: przemyślność, inteligencja, wynalazczość
przewodni motyw ognia	przewodni motyw wiatru

Oprócz wymienionych znane są także inne eposy:

Gligamesz - babilońsko-asyryjski (1. połowa II tysiąclecia p.n.e.)
Shijing - chiński (XI-V w. p.n.e.), Księga pieśni zebranych przez Konfucjusza
Mahabharata - hinduski (IV w. p.n.e. - IV w. n.e.) i Ramajana (IV w. p.n.e. - II w. n.e.)
Szahname - perski (1010 n.e.) Księga królów

Współcześnie epos jest gatunkiem martwym ale warto wiedzieć, że wyrosła z niego powieść.