Homer (IX/VIII w. p.n.e.)

Starożytny poeta grecki. Do dzisiejszych czasów zachowało się aż 7 jego biografii. Starożytna legenda mówi o jego ślepocie - bogowie mieli zabrać  mu wzrok w zamian za dar słodkiej pieśni. Śpiewak aoid (stąd pochodzi słowo oda). Siedem greckich miast ubiegało się o honor uznania ich za miejsce narodzin Homera: Smyrna, Chios, Kolofon, Itaka, Pylos, Argos i Ateny. Ostatecznie uważa się, że pochodził on z Chios znajdującego się w Jonii, gdyż podstawą języka obydwu eposów był dialekt joński. Postać Homera jest dla nas nieuchwytna. Starożytni nie mieli wątpliwości, że istniał, mówili o nim po prostu poeta. W przekazach antycznych pewne jest tylko jego imię Homer, które dosłownie znaczy: ślepiec lub zakładnik.  Badacze przypuszczają, że wiele podróżował, o czym świadczy chociażby jego znajomość topografii Itaki.

Przypisuje mu się autorstwo wielkich eposów antycznych: Iliady i Odysei. Istnieje jednak tzw. kwestia homerycka, czyli spór uczonych toczony przez stulecia dotyczący autorstwa tych dzieł. Spór ten powstał dopiero w czasach nowożytnych, szczególnie w XVIII w. we Francji zaczęto poddawać w wątpliwość sam fakt istnienia poety. W sporze o Homera zarysowały się trzy stanowiska:

  1. Homer jest autorem Iliady i Odysei
  2. Iliada jest dziełem Homera, autor Odysei jest nieznany
  3. Iliada i Odyseja to zbiorowe dzieła wielu autorów

Obecnie przeważa pogląd, że Homer istotnie wpłynął na kształt dzieł. Nie ma pewności czy jest autorem obu epopei, choć przemawiają za tym jednolitość stylu, kompozycji i języka. Odyseja jest kontynuacją Iliady.

Iliadę i Odyseję spisano w Atenach na polecenie Pizystrata, pod koniec VI w.p.n.e. Do momentu spisania przekazywano go ustnie. Cza powstania utworów określa się na IX w. p.n.e.

Utwory Homera na język polski, np. J. Kochanowski, F.K. Dmochowski, S. Staszic, J. Parandowski.

Badania tekstów homeryckich dały początek nauce o literaturze, którą Grecy nazywali najpierw gramatyką, a następnie filologią. Grecy traktowali Iliadę i Odyseję jako swoją najstarszą prawdziwą historię. Eposy były podstawowym tekstem w szkole greckiej, wywarły znaczny wpływ na kształtowanie się  pojęć religijnych i etycznych Greków i Rzymian. Stanowiły też źródło inspiracji dla wielu późniejszych dzieł:

  • Eneida - Wergiliusz,
  • Ulisses - James Joyce
  • Odprawa posłów greckich - J. Kochanowski
  • Wojna chocimska - W. Potocki
  • Myszeida - I.Krasicki
  • Pan Tadeusz, Grażyna - A.Mickiewicz
  • Król Duch - J. Słowacki
  • Achilles, Noc listopadowa, Akropolis - Stanisław Wyspiański
  • Ogniem i mieczem, Trylogia - H. Sienkiewicz
  • Iliada - J.Lechoń
  • Homer i orchidea - T. Gajcy
  • Chwila w Troi, Spis ludności, Monolog dla Kasandry - W.Szymborska

Styl homerycki:

  • Pisał bardzo pięknie stosując rozbudowane obrazowo porównania zwane homeryckimi, były obszerne, a odnosiły się zwykle do zjawisk natury.
  • Nawet w najbardziej dramatycznym momencie potrafi przerwać akcję, by nie pominąć jakiegoś ważnego szczegółu.
  • Starał się zarejestrować wszystko: pochodzenie i historię życia bohaterów, urodę przyrody, piękno przedmiotów, powagę gestów.
  • Niektóre spośród jego sformułowań odsyłają nas do jakiegoś pierwotnego rozumowania świata.
  • Zagadką są jego dziwne i irytujące, a zarazem fascynujące epitety, które często się powtarzają. Nazywamy je epitetami stałymi. Często są nielogiczne, a mimo to Homer używa ich z uporem np. Ajgistos- nieskazitelny, choć to podły zbrodniarz o czym poeta mówi w następnych wersach, Zeus- gromowładny.
  • Autor głosi pochwałę słodkiego jak miód życia, bohaterów przeraża tylko śmierć.
  • Stałym składnikiem dzieł homerowych była inwokacja, czyli umieszczany na początku tekstu stały zwrot skierowany do bogów lub opiekunów poety.