Iliada Homera:

Tytuł Iliada
Autor Homer
Czas powstania przełom VIII i IX w. p.n.e. (około 800 r. p.n.e.)
Miejsce powstania
starożytna Grecja
Rodzaj literacki epika
Gatunek literacki epos bohatersko - batalistyczny
Geneza mit o wojnie trojańskiej
Czas akcji 49 dni ostatniego 10 roku wojny trojańskiej
Miejsce akcji wybrzeże Azji Mniejszej
Podział
12 ksiąg

Problematyka Iliady:

Iliada to epos odpowiadający o Ilionie, czyli  z gr. Troi.

Ton eposu jest podniosły, heroiczny, najwyższą wartością jest męstwo i waleczność.

Tekst zredagowany został (utrwalony na piśmie) pod koniec V w. p.n.e. w Atenach za panowania Pizytrata. Zawiera 15.000 wierszy ujętych w 24 pieśni. Opisuje 49 dni ostatniego dziesiątego roku wojny trojańskiej.

Iliada oparta jest na mitach greckich, głównie na micie o wojnie trojańskiej. Na samym początku utworu zostajemy wprowadzeni w sam środek akcji. Dowiadujemy się o przyczynach, przebiegu i skutkach gniewu Achillesa, który jest obrażony na Agamemnona - wodza wojsk Achajów. To właśnie gniew Achillesa był przyczyną napisania utworu. Iliada poskreśla heroiczne zmagania Achillesa z losem. Ostatecznie duma Achillesa przegrywa, a przewyższa ją troska Hektora o rodzinę i ojczyznę. U źródła wojny tkwi intryga bogini Eris, która wymyśliła jabłko dla najpiękniejszej, które Parys przyznał Afrodycie. Ta w dowód wdzięczności zapewniła mu miłość najpiękniejszej kobiety na świecie - Heleny. Parys porwał ją do Troi, a mąż Heleny król Sparty Menelaos przybył tam wraz z wojskiem by zaatakować miasto i odzyskać żonę. Epopeja jest tragiczna, gdyż od początku wiadomo jak potoczą się wypadki: Hektor i Achilles zginą, a Troja spłonie. Dzięki licznym epizodom uzyskujemy obraz przebiegu całej dziesięcioletniej wojny. Akcja utworu kończy się gdy Hektor umiera, mimo że Troja jeszcze istnieje, ale tak właściwie wszystko już się wydarzyło, gdyż wraz z pogrzebem Hektora kończy się gniew Achillesa, który jak autor zaznaczył na początku był motywem przewodnim całego dzieła. Wiadomo, że wkrótce nadejdzie śmierć Achillesa oraz upadek Troi, ale te wydarzenia nie są już przedmiotem Iliady.

Iliada wykorzystuje fakty i zdarzenia, które faktycznie miały miejsce w rzeczywistości. To poetycka wersja walk związanych z pierwszą kolonizacją plemion greckich: Achajów, Jonów i Dorów, ok 1400 - 1200 r. p.n.e. W przeciągu wieków wydarzenia, które zaszły w tym czasie stały się mitami.

Miasto Troja odkryto dzięki wskazówkom umieszczonym w Iliadzie i Odysei. Na trop miasta wpadł niemiecki archeolog amator Schliemann. Odnalazł miasto w XIX w. w zachodniej części Turcji na wzgórzu Hissarłyk, gdzie znajdowały się pozostałości po Ilionie.

Styl Iliady Homera:

Charakterystyczne są szczególnie tzw. porównania homeryckie, które skutkują podniosłym nastrojem, zwracają uwagę na najważniejsze punkty akcji i wprowadzają w fabułę obraz życia codziennego. Sprawiają, że czytelnik zna cały świat przedstawiony w Iliadzie. Przykładowe porównania, np. Zeus - gromowładny.

Wersyfikacja Iliady Homera:

Iliada jest napisana wierszem bez rymów ale z bardzo wyraźnym rytmem. Możliwe jest to dzięki występowaniu zjawisku iloczasu w języku greckim. Iloczas to występowanie głosek długich i krótkich oraz sylab długich i krótkich. Jednej sylabie długiej odpowiadają dwie krótkie. Rytm uzyskuje się dzięki powtórzeniom w wersie stałych układów sylab długich i krótkich. W Iliadzie w wersie występuje 6 takich układów, taki typ wiersza nazywamy heksametrem. Takie stopy wiersza nazywamy daktylami i spondejami.

W Polsce taki rytm można uzyskać tworząc trzynastozgłoskowiec, ze średniówką po 7 sylabie, np. Pan Tadeusz.

Plan wydarzeń Iliady:

  1. Kłótnia Achillesa z Agamemnonem o brankę Bryzeidę.
  2. Achilles rozgniewany wycofuje się z walki.
  3. Liczne klęski Greków.
  4. Patrokles ginie z ręki Hektora.
  5. Achilles powraca na pole walki.
  6. Pojedynek Achillesa z Hektorem.
  7. Priam prosi Achillesa o zwrócenie włok syna.
  8. Pogrzeb Patroklesa i Hektora.

Wartości w Iliadzie:

  • cenne źródło wiedzy o starożytnych, w szczególności o wierzeniach i obyczajach panujących w Grecji,
  • odnajdujemy tam uniwersalne postawy i wartości bohaterów eposu, np. miłość, nienawiść, zemsta,
  • walka o honor jako podstawa konfliktu,
  • etyczny aspekt utworu, np. ukazywanie zła wojny.

Nawiązania do Iliady:

  • Eneida - Wergiliusz
  • Odprawa posłów greckich - J. Kochanowski,
  • Wojna chocimska - W. Potocki,
  • Arkadia - S. Trembecki
  • Pan Tadeusz, Konrad Wallenrod - A. Mickiewicz,
  • Trylogia - H. Sienkiewicz,
  • Beniowski - J. Słowacki,
  • Akropolis, Noc listopadowa, Achilles - S. Wyspiański
  • Śladem stopy antycznej - L. Staff
  • Homer i Orchidea - T. Gajcy
  • Czytanie Homera - M. Jastruna
  • Noc listopadowa - S. Wyspiański
  • Iliada - J. Lechoń
  • O Troi - Z. Herbert
  • Homer - J.B. Ożóg