Król Edyp Sofoklesa:

Tytuł Król Edyp
Autor Sofokles
Czas powstania około 429 r. p.n.e.
Miejsce powstania
starożytna Grecja, Ateny
Rodzaj literacki dramat
Gatunek literacki tragedia
Geneza mity tebańskie (klątwa Kadmosa i Pelopsa)
Czas akcji doba
Miejsce akcji przed pałacem królewskim w Tebach
Podział
Prologos, Parodos, Epejzodion I, Stasimon I, Epejzodion II, Stasimon II, Epejzodion III, Stasimon III, Epejzodion IV, Stasimon IV, Eksodos

Geneza Króla Edypa:

Król Edyp oparty jest na miecie tebańskim. Król Teb Lajos, syn Labdaka, został przeklęty przez Pelopsa za to, że popchnął do śmierci jego syna. Lajos jako młodzieniec przybył na dwór Pelopsa, a tam spodobał mu się jego syn Chryzyp. Zgwałcony przez Lajosa Chryzyp nie mógł tego znieść i popełnił samobójstwo.  Bogini wierności małżeńskiej Hera, aby ukarać Lajosa zesłała do Teb Sfinksa, który zamieszkał na górze Fikion. Każdemu przechodzącemu zadawał zagadkę, ale nikt nie znał odpowiedzi, więc wszystkich pożerał. Apollo na poleceni Zeusa za pośrednictwem wyroczni delfickiej ostrzegł Lajosa, że syn go zabije i poślubi matkę. Dlatego właśnie Lajos zdecydował się porzucić Edypa.

Akcja Króla Edypa rozpoczyna się gdy Edyp ma już czwórkę dorosłych dzieci a miasto nęka zaraza.

Problematyka Króla Edypa:

Tragedia opowiada nam o losach Edypa, któremu nie udaje się uniknąć straszliwego przeznaczenia. Kolejno wypełniają się wszystkie etapy przepowiedni, najpierw zostaje ojcobójcą, później dopuszcza się kazirodztwa, a na koniec przynosi zagładę miastu, które nękane jest przez kataklizmy, wywołane gniewem bogów. Edyp to postać tragiczna, stara się uciec od winy tragicznej ale każdy jego krok, tylko zbliża go do niej.

Najbliższa rodzina Edypa:

 


 

Kompleks Edypa - nieświadoma miłość do matki i nieświadoma nienawiść do ojca.

Pozostali bohaterowie Króla Edypa:

Jokasta - nieświadomie po śmierci męża Lajosa, poślubiła syna i miała z nim czworo dzieci. To ona uspokaja Edypa, który zwierza się jej ze swoich podejrzeń. Opowiada mu o porzuconym w górach niemowlęciu, w ten sposób chciano uniknąć wypełnienia się przepowiedni. Prosi bogów aby dodali otuchy wszystkim zatroskanym o wyjaśnienie sprawy. Gdy dowiaduje się prawdy popełnia samobójstwo wieszając się na własnej chuście.

Kreon - brat Jokasty, objął rządy w Tebach po śmierci Lajosa. Na polecenie Edypa wybrał się do wyroczni Apollina w Delfach, aby dowiedzieć się co należy zrobić żeby uratować miasto. Kreon donosi, że zabójca ukrywa się w Tebach. Edyp nie mogą uwierzyć we własną winę zarzuca mu spisek. Kreon broni się twierdząc, że: nigdy nie marzył, by królem | Być niźli królewskie mieć życie. Radzi królowi zaniechać rzucania podejrzeń i odpychania od siebie życzliwych mu ludzi. Kreon do końca troszczy się o losy miasta.

Tejrezjasz - niewidomy wróżbita, znał przyszłość i przeszłość Edypa. Pokorny sługa, który twardo obstaje przy swoich słowach.

Chór Teban - zatroskani o losy tebańczyków. Popierają dążenia Edypa do poznania prawdy o zbrodniarzu, który stał się przyczyną nieszczęść miasta.

Sługa Lajosa - nie chce powiedzieć prawdy, czyni to dopiero pod przymusem Edypa. Pełen smutku ujawnia, że to Edyp jest synem Lajosa i Jokasty, którzy kazali wynieść niemowlę w góry, przekłuć mu pięty i porzucić. Przyznaje, że to on oddał je pasterzom króla Koryntu, a ci przekazali dziecko parze królewskiej.

Posłaniec z Koryntu - potwierdza prawdę o pochodzeniu Edypa. Był pasterzem, który zaniósł niemowlę władcom Koryntu.

Król Edyp jako tragedia antyczna:

Spełnia wszystkie wymogi gatunku:

1. Zachowanie zasady 3 jedności:

  • czasu - dobra
  • miejsca - przed pałacem w Tebach
  • akcji: jeden główny wątek, skupiony wokół Edypa

2. Brak scen zbiorowych, o wydarzeniach krwawych donosi nam posłaniec.

3. Występuje chór, który komentuje wydarzenia i decyzje bohaterów.

Przydatne cytaty z Króla Edypa:

  • Pycha rodzi tytanów (stasimon II),
  • O śmiertelny pokolenia! Życie wasze to cień cienia. Bo któryż człowiek więcej tu szczęścia zażyje Nad to, co w sennych rojeniach uwije aby potem z biegiem zdarzeń Po snu chwili runąć z marzeń (stasimon IV) - pieśń chóru mówiąca o tym, że nie należy zbytnio cieszyć się szczęściem, gdyż jest ono zmienne.

Nawiązania do Króla Edypa:

  • Edyp w Kolonie - tragedia ukazujące ostatnie lata życia Edypa,
  • Antygona - tragedia Sofoklesa, ukazująca losy dzieci Edypa,
  • Makbet - jako kolejna w dziejach postać tragiczna,
  • esej Camusa,
  • Zygmunt Freud i pojęcie kompleksu Edypa