| ||
|
Strona Główna Starożytna Grecja i Rzym: Słynne utwory: BIBLIA: |
Funkcje mitów: 1. Poznawcza - umożliwiaja interpretację zjawisk przyrody 2. Światopoglądowa - jako podstawa wierzeń religijnych 3. Sakralna - poprzez powiąznie z kultem bóstw i rytualnych obrzędów mity tworzyły więź społeczną, uświadamiały odrębość i tożsamość danej społeczności, określały obyczaje i tradycje Podział mitów(ze względu na temat): 1. Teologiczne(greckie theos- bóg; gignomai - staje się, powstaje) - mity mówiące o bogach 2. Antropogeniczne(greckie antropos- człowiek) - mity o narodzinach, życiu człowieka 3. Kosmogeniczne(greckie kosmos- świat) - o powstaniu wszechświata 4. Genaologiczne(greckie genaologia - historia rodu, rodowód) - mówiące o historii narodów Głównymi bohaterami mitów są: bogowie, demoni i herosi oraz ludzie obdarzeni nadprzyrodzonymi zdolnościami i półbogowie. Świat wypełniony był pomniejszymi bóstwami. W lasach, grotach i źródłach mieszkały nimfy. Ich krewniakami byli rozpustni satyrowie, bóstwa lasów i wzgórz, wierni towarzysze pijanego Dionizosa. W opowieści mitycznej ważną rolę grają: metafory, alegorie i symbole. Mit nie wyraża treści wprost, często wyraża ją poprzez różnie zbudowany obraz. Wartość metaforyczną lub symboliczną mają utrwalone w języku związki frazeologiczne np. pięta Achillesa. Mit nie jest gatunkiem literackim ale spowodował powstanie eposu i tragedi. Z mitów swój początek wzięły archetypy, czyli pradawne, niezmnienne wydarzenia, które tkwią w świadomości zbiorowej całej społeczności np. czułość matki(Demeter). Z mitów wywodzą się stałe obrazy i motywy literackie tzw. miejsca wspólne. Powtarzający się obraz czy motyw określamy nazwą topos(z greckiego miejsce), a zbiór toposów topiką np. amor przeszywający serce strzałą. Wspólne motywy można znaleźć także w różnych mitologiach starożytnych: topos ganezyjski (z greckiego rodowód, początek). Mity najpierw przedstawiają rodzenie się bogów (teogonia), potem opowiadają o stworzeniu przez nich świata (kosmogonia), a w końcu ludzi. Znaczenie mitów: Bogowie różnili się od ludzi tylko nieśmiertelnością, nie przewyższali ich poziomem etycznym (mieli wszystkie ludzkie przywary, co gorszyło już starożytnych). Ludzie stworzyli bogów na swój obraz i podobieństwo. Mimo, że bogowie rządzili światem sami byli poddani przeznaczeniu. Najwyższą moc miały Mojry - boginie niuchronnego losu, uosabiające niezmienny porządek świata. Ich funkcje były w różnych okresach literackich. Szczególnie ważną rolę odgrywał mity w epoce renesansu w XVI w i w wieku XVIII, kiedy to odżywały normy estetyczne antyku. Charakterystyka religii i mitów rzymskich: Mity rzymskie są uzupełnieniem mitów greckich. Po podbiciu Grecji przez Rzymian przejęli oni kulturę kraju bardziej rozwiniętego, stąd wiele podobieństw w obu mitologiach. Właściwie zostały zmienione tylko nazwy bóstw z greckich na łacińskie. Charakterystyczną stroną religii rzymskiej jest ogrom występujących w niej personifikcaji, czyli uosobiających pojęć moralnych, uczuć, ludzkich pragnień itp. Np. ax -pokój, virtus- dzielnść, concordia- zgoda. Mit o narodzinach świata: Świat powstał z Chaosu złożonego z ziemi, ognia, wody i powiertza. Z chaosu wyłoniły się dwa potężne bóstwa Gaja i Uranos. Ich dziećmi byłi: Tyfon, Gigantowie, Sturęcy, Tytan, Cyklopi i Kronos. Uranos strącił ich do Tartaru za wyjątkiem jednak Kronosa, który uknuł spisek z matką i strącił ojca z tronu, a z krwi Uranosa powstały trzy boginie zemsty Erynie. Rządy rozpoczął Kronos z Reją. Kronos kolejno pożerał swoje dzieci, a miał ich sześcioro. Reja ostanie swoje dziecko - Zeusa, ukryła na ziemi, a mężowi dała do pożarcia kamień zawinięty w pieluchę. Zeusem opiekowała się koza Amalteja (z jej złamanego rogu powstał róg obfitości, a ze skóry tarcza - egida). Zeus pokonał ojca piorunami, a potem rządził wraz z rodzeńetwem: Hades, Posejdon, Hestia, Hera, Demeter. Walczyli z nimi gigantowie, których pokonał dopiero Herakles. 
OLIMP - święta przestrzeń, na której mieszkali najważniejsi bogowie. Na świętej górze Olimp wznosił się wsapaniały pałac Zeusa. Mit o Prometeuszu: Prometeusz był jednym z tytanów. Ulepił z gliny zmieszanej z łzami figurę, dał jej duszę z ognia niebiańskiego. Człowiek był jednak słaby, nagi i bezbronny. Prometeusz więc aby polepszyć ludzkości los wykradł bogom ogień olimpijski i zniósł go na ziemię. Za karę Dzus kazał przykuć go do skał Kaukazu, a zgłodiały sęp wyrywał mu stale odrastającą wątrobę. Po tym bogowie zesłali na ziemię Pandorę, która przyniosła ze sobą wszystkie troski. Po tym wszystkim ludzie stali się źli i podstępni, a Zeus ukarał ludzi potopem. Ocaleli jedynie Deukalion i Pyra, którzy rzucając za siebie kamienie odbudowali rodzaj ludzki, ponieważ z kamieni powstawali mężczyźnie i kobiety. Zasługi Prometeusza: 1. Nauka o liczbach 2. Najprzedniejsza wiedza 3. Oswoił zwierzęta 4. Zaprzągł konia do wozu 5. Na słone morze spuścił statki 6. Dał lekarstwa 7. Wynalazł zioła kojące ból 8. Znalazł na ziemii metale 9. Nauczył ludzi wróżbiarstwa Cechy Prometeusza: 1. Miłość do ludzi 2. Cierpienie i poświęcenie dla ludzi 3. Spryt 4. Mądrość 5. Odpowiedzialny za ludzi Prometeizm - poświęcenie się dla innych ludzi Mit o Dionizosie: Dionizos (Bachus) był synem Zeusa i Semery. Był bogiem wina i płodnych sił natury. Wychowany przez nimfy na górze Nysa. Walczył w wojnie z gigantami jako lew. Pewnego razu został porwany przez piratów, ale bardzo szybko się uwolnił. Jako pierwszy z bogów żył na ziemi. Lubiły go zwierzęta gdyż był dobry i łagodny. Nauczył Egipcjan uprawiać rolę. Przedstwiano go jako młodego prawie nagiego mężczyznę o złocistych włosach i łagodnych oczach. W pochodzie, który go otaczał szli: kozłowie(różki na głowie, ogonek, czasami brodaci, kosmate nogi), bachantki, menadry, centaurzy, syleny i satyrzy. Grając i śpiewając robili bardzo wiele hałasu. Powóz Dionizosa ciągnęły dwie pantery i dwa lwy. Dwa razy do roku odbywały się święta ku trzci boga Dionizosa. Miejsca gdzie odbywały się dionizja zostały teatrami. MITOLOGIA - zbiór mitów Mitologia grecka: Zbiór mitów greckich zaczyna się także od narodzin świata. Odnajdujemy w nich topikę genezyjską: boską naturę ma czysta materia. Chaos rodzi pierwszą parę bogów: Uranos(Niebo) i Gaja(Ziemia). Wraz z bogami rodzi się świat, a liczne pokolenia potworów, tytanów, cyklopów poprzedzają pokolenia ludzi. W mitach greckich każde zjawisko przyrody, czy egzystencji ludzkiej ma swego boga. Świat Greków i Rzymian jest politeistyczny (z greckiego polis- liczny). Istnieje jednak zasadnicza różnica pomiędzy mitami greckimi, a rzymskimi. Grecy odznaczali się niezwykłą wyobraźnią mitotwórczą. Literatura późniejsza nieustannie nawiązywała do mitów greckich, odkrywa i interpreuje ich wieloznaczą symbolikę. Mitologia rzymska: Wyobraźnia Rzymian wyczerpywała się na personifikowaniu rzeczywistości i wynajdywaniu coraz liczniejszych bóstw opiekuńczych. Oryginalne mity rzymskie są nieliczne, związane z założeniem Rzymu i herosmai latyńskimi. Ich źródłem była często także poezja grecka, np. Homer. Wojna trojańska ("Mitologia" - Jan Parandowski); Grecy: Agamemnon, Menelaos, Achilles, Odyseusz, Ajaks, Nestor Trojanie: Priam, Parys, Hektor Szczegółowy plan mitu: 1. Starania Zeusa i Posejdona o rękę Tedy 2. Przestroga Temidy 3. Wydanie Tetydy za Peleusa 4. Uczta weselna 5. Zjawienie się niepożądanego gościa bogini niezgody- Eris 6. Jabłko dla najpiękniejszej 7. Kłótnia Hery, Ateny i Afrodyty 8. Tajemnicze pochodzenie Parysa 9. Rozstrzygnięcie konkursu i zwycięstwo Afrodyty 10. Wyjaśnienie pochodzenia Parysa 11. Wyprawa księcia trojańskiego do Sparty 12. Wyjazd Menelaosa 13. Parys porywa Helenę do Troi 14. Wypowiedzenie wojny przez Greków 15. Zaginięcie Achillesa 16. Przebranie Achillesa za księżniczke, kupca 17. Odyseusz poznaje Achillesa 18. Achilles gotuje się do wojny 19. Cisza morska 20. Ofiara z młodej Ifigenii dla Artemidy(przepowiednia Kalchasa) 21. Agamemnon wysyła Odyseusz i Menelaosa po Helenę 22. Odmowa Trojan 23. Zemsta Grecji 24. Śmierć Patroklesa 25. Zemsta Achillesa 26. Zwycięstwo Achillesa nad Nestorem 27. Wielka rozpacz po zmarłym 28. Parys zabija Achillesa 29. Kłótnia Ajaksa i Odyseusza o zbroję 30. Zbroja dla Odyseusza 31. Ślub Heleny z Deifobem 32. Ostrzeżenie kapłana Loakona 33. Koń trojański 34. Radość Greków Zobacz też: 1. Zestawienie bogów greckich, rzymskich i za co byli odpowiedzialni 2. Związki frazeologiczne
|
|
