Tytuł: Mitologia

Podtytuł: Herakles (Herkules)

Autor: Jan Parandowski

Streszczenie mitu o Heraklesie:

Herakles był herosem, który narodził się ze związku Zeusa i królowej Alkmeny. Wyróżniała go wielka siła, bohaterstwo, odwaga, śmiałość i męstwo. Ojciec Heraklesa chciał by był nieśmiertelny więc przysunął go do piersi śpiącej Hery, ta jednak odtrąciła dziecko i od tego czasu je prześladowała. Gdy Herakles miał 10 miesięcy wysłała do niego węże, które z łatwością udusił. Już jako dziecko nie wykazywał zdolności do nauki. Od najmłodszych lat uwielbiał zapasy, strzelanie z łuku i rzucanie oszczepem.  Pewnego razu wybrał się ze swoim nauczycielem do biblioteki, a ten kazał mu wybrać książkę. Herakles wyciągnął kucharską, a gdy nauczyciel zaczął go strofować uderzył go i zabił. Wtedy Amfitriona, mąż Alkmeny wypędził go z domu i kazał mu paść woły. Gdy miał 18 lat zabił lwa i zrobił sobie z niego  okrycie, z drzewa oliwnego uczynił swoją maczugę.  Przyszedł z pomocą w walce królowi tebańskiemu, a w nagrodę otrzymał za żonę jego córkę. Hera kontynuując swoją zemstę po latach zesłała na Heraklesa szaleństwo, w  przypływie, którego zabił ukochaną żonę nożem, a własne dzieci utopił. Gdy się opamiętał wybrał się po radę do wyroczni delfickiej. Za karę, zgodnie z jej przepowiednią  zaciągnął się na służbę do króla Eurystesa. Król był tchórzliwy i chciał pozbyć się Heraklesa, więc zlecał mu wykonanie najbardziej niebezpiecznych prac. Król był pewien, że podczas ich wykonywania Herkules zginie.

Dwanaście prac Heraklesa:


    Walka Heraklesa z Lewm Nemejskim - Francisco de Zurbará
    Źródło: Dwanaście prac Heraklesa [online]. Wikipedia : wolna encyklopedia, 2010-12-15 16:13Z [dostęp: 2010-12-16 13:36Z]. Dostępny w Internecie: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dwana%C5%9Bcie_prac_Heraklesa&oldid=24325451
  1. Zabicie lwa z Nemei. Potwór pustoszył pola i zabijał bydło. Herakles najpierw próbował go zastrzelić z łuku, potem  chciał zabić go maczugą, ale ostatecznie udusił go w jego jaskini.
  2. Zabicie hydry lernejskiej. Wielki potwór z 10 głowami, w tym jedną nieśmiertelną, napadał na bydło, ludzi i niszczył plony. Herakles zauważył, że z każdej odciętej głowy wyrastają 3 nowe. Zaczął więc po odcięciu szybko  je wypalać, ostatnią nieśmiertelną głowę zakopał i przykrył wielkim głazem.
  3. Schwytanie łani ceryntyjskiej. Łania miała piękne złote poroże i racice ze spiżu, była ulubienicą Artemidy. Aby nie zrobić jej krzywdy Herakles gonił ją cały rok.
  4. Upolowanie dzika erymantejskiego. Był zagrożeniem dla ludzi i zwierząt. Herakles gonił go w głębokim śniegu aż dzik padł.
  5. Oczyszczenie stajni Augiasza w 1 dzień. Król Elidy Augiasz miał ogromną stajnie, której od 30 lat nie sprzątano. Herakles ustalił z królem, że za jej oczyszczanie otrzyma 1/10 bydła. Heros zmienił nurt pobliskiej rzeki tak, że przepływała przez środek stajni i oczyścił ją z nawozu. Gdy król odmówił zapłaty Herakles go zabił.
  6. Zabicie ptaków z żelaznymi dziobami i ostrymi piórami, które żywiły się ludzkim mięsem. Wypłoszył patki z krzaków za pomocą cudownej grzechotki od Ateny, a następnie zabił je kolejno z łuku.
  7. Ujarzmienie byka  z Krety. I to zadanie Herakles wykonał bez trudu, co jeszcze bardziej rozzłościło Eurystesa.
  8. Porwanie rumaków Diomedesa, które żywiły się mięsem ludzkim. Herkules bez trudu wyprowadził rumaki ze stajni i powalił całą armię króla.
  9. Zdobycie pasa Hipolity - królowej Amazonek, wojowniczego plemienia kobiet. Gdy Hipolita dowiedziała się, że Herkules chce zabrać jej pas, postanowiła oddać go aby tylko uniknąć walki. Zawistna Hera wszczęła alarm w obozie amazonek głosząc, że ktoś porwał ich królową. Amazonki zaatakowały Heraklesa, ten widząc co się dzieje zerwał pas Hipolicie i odszedł. Po drodze uratował jeszcze od pożarcia przez smoka córką króla Laomedona.
  10. Porwanie wołów Gerionesa - olbrzyma, który miał trzy głowy, trzy pary rąk i nóg. Herakles zabił go kilkoma strzałami, a woły złożył w ofierze Herze.
  11. Zdobycie złotego jabłka z sadu Hesperyd. Gaja dała w prezencie ślubnym Herze jabłoń, która rodziła złote owoce. Pilnowały je trzy siostry Hesperydy, a na drzewie siedział stugłowy nieśmiertelny smok. Herkules poprosił Atlasa jednego z tytanów, który trzymał na barkach firmament aby zerwał mu 3 złote jabłka, a on w tym czasie go zastąpi.
  12. Porwanie Cerbera z Hadesu. Herkules od razu wyznał Plutonowi, że przychodzi po psa. Bóg strasznie się rozgniewał i chciał uderzyć herosa berłem, ale ten zranił go strzałą. Wyciągnął Cerbera z Tartaru i zaniósł Eurystesowi.

Większość poleceń zaowocowała uwolnieniem ludzi od grożących im niebezpieczeństw. Herkules spełnił swoją pokutę i mógł ponownie się ożenić. Jakiś czas później  nadarzyła się ku temu okazja, pewien król ogłosił, że wyda córkę za tego, który będzie od niego lepszy w strzelaniu z łuku. Gdy Herkules wygrał małżeństwu sprzeciwili się  bracia dziewczyny. Herakles zabił więc jednego z nich. W ramach kary miał służyć trzy lata u królowej Omfali. Miała wspaniałe państwo lecz nieco nietypowe, mężczyźni wykonywali wszystkie prace kobiece, a kobiety walczyły. Za karę Herkules przebrany w kobiece szaty pracował na krosnach. Po wykonaniu kary odział się w zbroję i ruszył w świat, budował miasta, dusił potwory i zabijał zbójców.

Nessos i Dejanira - Louis de Silvestre Młodszy, (ok. 1640–1644)
Źródło: http://www.mnp.art.pl/infopl/images/stories/edu/edu2009/mitologia.pdf (7.01.2011

Zakochał się w pięknej królewnie Dejanirze i pojął ją za żonę. Pewnego razu, gdy razem spacerowali Dejanirę porwał centaur Nessos. Herakles zabił go z łuku, ale przed śmiercią centaur zdążył ofiarować Dejanirze swoją krew, która jakoby miała jej zapewnić wieczną miłość męża. Dejanira była bardzo zazdrosna o męża, wyprała więc koszulę w krwi Nessosa. Herkules ubrał koszulę, która zaczęła go strasznie palić i wżerać się w jego ciało. Dejanira powiesiła się z rozpaczy widząc męki ukochanego męża.  Heros chciał skrócić swoje cierpienie, nie widział innego sposobu jak tylko spłonąć na stosie.  Zeus uratował  Heraklesa i uczynił go nieśmiertelnym. Ostatnią żoną Heraklesa była Hebe, bogini młodości, córka mściwej Hery, która w końcu zapomniała o swoich urazach.

Z mitu biorą swój początek dwa określenia:

  • stajnia Augiasza jako miejsce bardzo brudne
  • koszula Dejaniry jako symbol męki i tortur.

Nawiązania do mitu o Heraklesie w sztuce:

  • Walka Heraklesa z Lewm Nemejskim - Francisco de Zurbará
  • Herkules na rozstajnych drogach - Franciszek Smuglewicz (1780)
  • Porwanie Dejaniry - Guido Reni (1620-21)
  • Nessos i Dejanira - Louis de Silvestre Młodszy, (ok. 1640–1644)