Prorocy Starego Testamentu: Ezechiel, Jeremiasz, Izajasz

Proroctwo - teksty wizyjne zawierające przewidywania przyszłości, autorstwa osób o szczególnym autorytecie w danej społeczności, która dopatruje się w ich wypowiedziach głosu Boga. Jako forma piśmiennictwa religijnego proroctwa charakteryzują się ekstatycznym (żywym) tonem z rozbudowaną symboliką, np. Apokalipsa św. Jana.

Profetyzm - zjawisko przypisywania wybranej przez Boga jednostce ludzkiej daru przewidywania przyszłości (występuje w różnych systemach religijnych). W takiej formie proefetyzm pojawia się np. w Biblii.

Rola jaką pełnili prorocy:

Prorocy pełnili ważną funkcję w życiu religijnym i politycznym narodu, np. podczas niewoli babilońskiej podtrzymywali ducha narodu, przypominali tożsamość narodu wybranego, wyjaśniali teologiczny sens dziejów Izraela. Byli rzecznikami prawa i przymierza z Bogiem, nawoływali do uczciwego i godnego życia pod względem moralnym i religijnym. Napominali i grozili karą bożą nie tylko Jerozolimie i Żydom, ale także wrogom ojczyzny i przepowiadali powszechną zagładę (wizje apokaliptyczne). Prorokowali jednak ocalenie sprawiedliwych, wygłaszali mowy dziękczynne i słowa pocieszenia.

Zjawisko profetyzmu (przepowiadanie przyszłości, prorokowanie) należy do najważniejszych doświadczeń religijnych Izraela. Proroctwa głoszono przede wszystkim ustnie (z pewnością dlatego są one silnie zrytmizowane) powtarzając charakterystyczne formuły np. wyrocznia Pana, to mój Bóg. Mowy proroków spisywali później ich uczniowie. Od słów wypowiedzianych do słuchaczy, do dzisiejszej formy ksiąg, prowadzi nieraz dość długa droga. Księgi prorocze skupiają wyrażenia myśli typowe dla ustnego głoszenia nauki oraz często gatunki literackie. W wizjach prorockich granice między rzeczywistością, a symbolem lub obrazem zacierają się bardzo łatwo.

Prorocy domagają się nienagannego życia religijnego i moralnego. Piętnują grzechy narodowe i indywidualne, zapowiadają sąd Jahwe nad narodem w postaci najazdów nieprzyjacielskich lub też klęsk żywiołowych. Odwrócić je może jedynie zmiana postępowania Izraelitów. Prorocy interpretowali dzieje Izraela przede wszystkim z punktu widzenia wierności jedynemu Bogu. We wszystkich wydarzeniach widzieli pewien sens, zmierzający do realizacji bożych planów. Ich niejasny pełen symboliki język stał się wzorem dla licznych utworów literackich, które powstawały później.

Na prorokach Starego Testamentu opiera się np. Piotr Skarga w swoich Kazaniach sejmowych. Wielkimi wizjonerami i pisarzami byli: Ezechiel słynny z tajemniczego widzenia 4 niezwykłych istot i Jeremiasz autor przejmujących pieśni tzw. Trenów Jeremiasza opłakujących upadek stolicy Żydów - Jerozolimy. Spośród proroków Starego Testamentu warto wspomnieć o Izajaszu - największy prorok nazywany prorokiem wiary. Izajasz (hebr. zbawieniem jest Jahwe) żył w VII w. p.n.e. Pochodził ze znakomitej rodziny jerozolimskiej, zdobył wszechstronne wykształcenie. Był bardzo inteligentny, stanowczy i odważny. Bóg powołał go na proroka podczas wizji w świątyni w 738 r. p.n.e. Wraz z powołaniem Izajasz otrzymał niełatwą misję wobec narodu. Miał nawoływać do poprawy z grzechów, zapowiadać zagładę królestwa Izraela i Judy, jako karę za odejście od Boga, walczyć o dobre obyczaje w życiu osobistym, piętnować wady społeczeństwa, zwłaszcza pychę i zbytek, zepsucie moralne, wyzysk i ucisk klas niższych, niesprawiedliwość sądów. Przepowiadał klęskę narodu, niekiedy pod apokaliptyczną postacią dnia Jahwe. Zawsze jednak obiecywał ocalenie ocalenie grupy ludzi, tej zdrowej reszty Izraela, z której odrodzić się miał nowy święty naród. Izajasz był doradcą królów. Przepowiadał upadek państw żydowskich, a potem ich odrodzenie po przyjściu zesłanego przez Boga Mesjasza.

Izajasz wyróżniał się talentem literackim: bogaty język, wspaniały styl, jędrne wyrażenia, piękne obrazy i porównania oraz wielka rozmaitość stosowanych stosowanych środków literackiego wyrazu takich jak: uroczyste kazania i wyrocznie, gwałtowne nagany i groźby, żywe opisy i pouczające poematy, elegie i pieśni liryczne, apokaliptyczne obrazy, wreszcie modlitwy i hymny. Wiele prawd objawionych w Nowym Testamencie ma swój początek już w Księdze Izajasza. Izajasz według Żydów zginął śmiercią męczeńską. Według proroctw Izajasza, Mesjasz (Emmanuel - Bóg ziemi), który narodzić się miał z Dziewicy, otrzymał imię wyrażające jego naturę i misję, będzie jako potomek Dawida królem, pokornym głosicielem prawdy, światłością i przymierzem dla narodów, prawodawcą ale przede wszystkim prorokiem męczennikiem, który swym cierpieniem i śmiercią zadośćuczynił Bogu za grzechy ludzi i stanie się ich Zbawicielem.