Reklama

O starożytności

Reklama

Utwory

Reklama

Autorzy

Wypracowania

Bibliografia


Księga Psalmów:

Inaczej Psałterz, został podzielony na 5 części. Każda z nich kończy desogia (uroczyste wyrażenie chwały Bogu), zaś Psalm 150 pt. Alleluja stanowi końcową deksologię całego zbioru. Zbiór psalmów w Biblii obejmuje 150 utworów.

Tradycja przypisywała autorstwo Psalmów Dawidowi, królowi Izraela (1010-970r. p.n.e.). Był jednym z pierwszych królów żydowskich, wojownikiem, zwyciężył olbrzymiego Goliata. Dawid był tez śpiewakiem, którego pieśni cieszyły starego króla Saula. Te pieśni to właśnie psalmy. Są wśród nich teksty o wybitnych wartościach artystycznych, naśladowane i przerabiane przez poetów wielu narodów i pokoleń. Ogólnego określenia psalmów jako Psałterza Dawidowego nie należy rozumieć w sensie wyłączności autorstwa króla Dawida, lecz jako uwydatnienie jego znaczącej roli w powstaniu księgi. Dawidowi przypisuje się 73 psalmy, imiona innych autorów zamieszczone są w samej księdze w tzw. tytułach psalmów np. Asaf, Salomon.

Dziś wiadomo, że psalmy powstały w ciągu wielu wieków. Początki sięgają XI w. p.n.e., a pełny zbiór uformował się w IV w. p.n.e. lub jeszcze później w II w. p.n.e. Księgi zaświadczają też o tym, że psalmy powstawały w różnym czasie. Księga Psalmów jest jak wszystkie inne księgi Biblii wartością niejednorodną. Psalmy są jednak całością, gdyż wszystkie zrodziły się z tej samej inspiracji i mają ten sam religijny wymiar - wyrażają bezpośrednie obcowanie człowieka z Bogiem Izraela.

Podział psalmów:

Różne sytuacje narodowe i osobiste powodowały niejednakowy sposób zwracania się ku Bogu: od uroczystych hymnów i podziękowań, do błagalnych próśb i złorzeczeń wypowiadanych z całą gwałtownością ludzi Wschodu. Toteż bogaty zbiór psalmów poddawano próbom rozmaitej klasyfikacji. Dziś pod uwagę bierze się treść i rodzaj wypowiedzi. I tak w Psałterzu spotykamy psalmy:

  • pochwalne -21
  • dziękczynne -18
  • błagalne - 58
  • pokutne - 7
  • królewskie (związane z uroczystościami dworu) -10
  • patriotyczno - religijne (inaczej Syjańskie, związane z Jerozolimą) - 7
  • mądrościowe (podejmujące różne refleksje związane z życiem sprawiedliwych i niesprawiedliwych) - 19.

W księdze występuje bardzo dużo porównań, które mają charakter pouczający.

Definicja psalmu i wersetu:

Psalm - z gr. psalmos, oznacza śpiew i trącanie strun instrumentu o nazwie psalterion. Nazwą tą określano później zbiór hymnów pochwalnych. Dziś słowo psalm oznacza biblijny utwór poetycki o charakterze modlitewno-hymnicznym.

Wspólną cechą wszystkich psalmów jest modlitewny charakter: Jahwe( Bóg) jest ośrodkiem wypowiedzi, jak w hymnie pochwalnym, odbiorcą próśb i podziękowań, dawcą prawa i mądrości. Najłatwiej rozpoznawalną cechą psalmów jest ich zrytmizowany język. Psalmy odegrały rolę obrzędowo-religijną. Stanowią potęgę dobroci Boga i przepowiadają przyszłość oraz opłakują upadki i grzechy człowieka.

Budowa wersu biblijnego wpływa na rytmikę całego psalmu. Niezwykły charakter psalmu wyraża jego treść. Pierwsza część psalmu ukazuje, że Bóg coś może, druga to prośba do niego, a trzecia to podsumowanie. Psalmy to gotowe formy rozmowy z Bogiem.

Greckie tłumaczenie psalmów powstało w III w. p.n.e. w ramach tzw. Septuaginty tj. przekładu Starego Testamentu sporządzonego w Aleksandrii na potrzeby gmin żydowskich posługujących się językiem greckim. W liturgii chrześcijańskiej psalmy pełniły ważną funkcję w rewolucji poezji lirycznej, stając się wzorem do tworzenia parafraz i stylizacji dla późniejszych twórców w różnych literaturach narodowych.

Werset - psalmy charakteryzuje oryginalny werset biblijny, jest w nich bardzo konsekwentnie stosowany. Werset to wyodrębniony graficznie odcinek tekstu obejmujący zazwyczaj kilka zdań lub członów zdaniowych tworzących dwudzielną całość intonacyjno-znaczeniową, zestawionych współrzędnie lub podrzędnie.

Podział na wersety występuje w prozie biblijnej, w utworach na nią stylizowanych, a także w Koranie. Budowa wersetów biblijnych jest zróżnicowana i odzwierciedla gatunkową i stylową wielorakość tekstów wchodzących w skład Pisma Świętego. Werset jest głównie całością treściową, zbudowaną paralelnie (równolegle) z dwóch lub trzech członów, drugi człon powtarza, uzupełnia lub przeciwstawia się myśli wyrażonej w członie pierwszym. Paralelizm wersetu biblijnego może polegać także na powtórzeniu podobnego motywu, zestawieniu pytania i odpowiedzi, rozwijaniu myśli. W wersetach trójczłonowych człon trzeci stanowi zazwyczaj zakończenie dwóch poprzednich. Te powtórzenia decydują o specyfice tekstu biblijnego i charakterystycznej symetrii myśli.

W przekładach  (wierne tłumaczenie na język z oryginału) i parafrazach (przeróbkach, swobodne tłumaczenie tekstu) psalmów poeci w różny sposób traktują werset biblijny: albo zachowują rytm, a nawet kształtują graficznie werset jak np. Czesław Miłosz, albo dzielą go na mniejsze odcinki na wzór współczesnego wiersza wolnego jak np. Leopold Staff, albo w parafrazach poetyckich swobodnie traktują werset, przekształcając go na klasyczne czterowierszowe lub inne strofy, jak np. Jan Kochanowski czy Mikołaj Sęp Szarzyński.

Psalmy w kulturze:

Specyficzność kulturową psalmów można wyrazić poprzez wykluczające się na pozór opcje: są psalmy bardzo stare i współczesne, historyczne i aktualne, osobiste i powszechne, konkretne i uniwersalne. Psalmy są bowiem zapisem tożsamości Izraela - konkretnego narodu i konkretnych ludzi, a jednocześnie zostały przyjęte w innych kręgach kulturowych. Istnieją w wymiarze ponadczasowym i uniwersalnym. Niepowtarzalne zjawisko kulturowe psalmów określane bywa poprzez przyrównanie ich do piramid egipskich, greckiego Panteonu i gotyckich katedr w Europie.

Tłumaczenia psalmów na język polski:

Tłumaczenie psalmów było pojmowane w literaturze polskiej jako miara poetyckiego kunsztu, toteż wielu poetów podejmowało trud wyrażenia Psałterza w mowie polskiej. Od Psałterza floriańskiego z XIV/XV w i Psałterza puławskiego z XV w. do czasów współczesnych, stale pojawianie są próby tłumaczenia psalmów. Do bardziej znanych tłumaczy należą:

  • Mikołaj Rej,
  • Jan Kochanowski (1957r. - najsłynniejszy przekład),
  • Leopard Staff,
  • Mikołaj Sęp Szarzyński,
  • Franciszek Karpiński,
  • Roman Brandstaetter,
  • Czesław Miłosz (1981r. - najnowszy przekład).

Analiza i interpretacja wybranych psalmów:

Psalm 1 Nabożny, a bezbożny = Dwie drogi życia:

W psalmie tym podmiot liryczny chwali człowieka pobożnego, który nie słucha grzeszników i szyderców, tych co lekceważą prawo Jahwe. Człowiek taki ufa Bogu, wierzy w jego mądrość i dlatego wszystko co czyni, kończy się powodzeniem. Człowiek pobożny jest jak drzewo zasadzone nad płynącą wodą, które wydaje owoc w swoim czasie, a liście jego nie więdną. Czasy ludzi bezbożnych, grzesznych i występnych rozstrzygną się na sądzie ostatecznym. Wiadomo jednak, że nigdy nie staną ani przed obliczem Boga - są (...) jak plewa, którą wiatr rozmiata. Nie mają najmniejszych szans wejść do zgromadzenia sprawiedliwych Bo Jahwe uznaje drogę sprawiedliwych,/droga występku zaginie. Psalm wskazuje człowiekowi właściwą drogę postępowania, zapewnia szczęście sprawiedliwym i zgubę dla grzeszników. Ma charakter dydaktyczny - wyznacza właściwy model życia oparty na wierze, najważniejszym wyznacznikiem wiary jest Pismo święte.

Psalm 6 Błaganie w próbie

Ma charakter błagalny. Bóg posiada w nim następujące cechy: gniewny, zapalczywy, miłosierny, cierpliwy, stanowczy, uzdrowiciel, wybawiciel, potężny, silny, srogi, sprawiedliwy. Stosunek człowieka do Boga: boi się Boga, jest słaby, prosi o miłosierdzie i łaskę, głęboko wierzy, obiecuje poprawę i skruchę, żałuje za grzechy.

Psalm 8 Wszechświat i człowiek świadkami chwały bożej = Pochwała wielkości stwórcy i godności człowieka

Zaczyna się apostrofą do Boga władcy i stwórcy wszystkiego. Podmiot liryczny wychwala Pana, który stworzył niebo, księżyc, gwiazdy oraz człowieka. Temu ostatniemu dał  chwałę, cześć i dostojeństwo. Podmiot liryczny, że wdzięczny, że Bóg dał mu tak wiele we władanie: zwierzęta, ptactwo i ryby, które służą człowiekowi.

Psalm 12 Wśród zakłamanego świata

Psalm ma postać błagalną, człowiek pobożny zwraca się z prośbą do Boga. Zauważa wokół siebie ludzi niewiernych, podstępnych i obłudnych, chce aby Bóg ich ukarał. W szczególności tych, którzy bliźnią przeciwko jego imieniu. Bóg stwierdza, że powstanie i ukarze tych, którzy w niego nie wierzą. Człowiek wierzy w spełnienie boskich obietnic.

Psalm 30 Dziękczynienie za wybawienie od śmierci

Podmiot liryczny wychwala Boga, dziękuje mu za jego boską opiekę. Za uzdrowienie w chorobie i pocieszenie w smutku i cierpieniu. Wychwala Jahwe w hymnie pochwalnym, gdyż Bóg przywrócił mu życie. Stawia mu także pytanie, jaki byłby pożytek z jego śmierci, nie mógłby już więcej chwalić swego Pana. Na koniec jeszcze raz dziękuje Bogu za dar życia.

Psalm 23 Bóg pasterzem i gospodarzem

Bóg jest tu pasterzem a lud wybrany to jego owce. Pasterz opiekuje się owcami, chce aby stroniły od grzechu, zapewnia im pokarm i odpoczynek, jest przy swoich owcach także w momencie śmierci.

Psalm 91 O bożej opiece (Kto się w opiekę... - J. Kochanowski)

Ma charakter dydaktyczny i jest popularną pieśnią kościelną. Człowiekiem opiekuje się Bóg, zapewnia mu dobre życie na ziemi i zbawienie po śmierci. Należy poddać się bożej woli, gdyż Bóg zaopiekuje się tymi którzy mu ufają

Psalm 130 Pieśń stopniów

Podmiot liryczny wznosi wołanie do Boga, aby go wysłuchał. Prosi aby zapomniał o grzechach człowieka, ponieważ wszyscy ludzie są grzeszni - w przeciwnym razie któż się ostoi? Psalmista wie, że Bóg przebacza tym, którzy się go boją. Przebaczenie jest bowiem wolnym darem łaski łaski bożej, udzielanym tylko okazującym wobec Boga lęk i uległość. Podmiot liryczny pokłada w Panu całą nadzieję i czeka na jego słowo, bo Bóg jest litościwy - wybawi człowieka i Izrael ze wszystkich grzechów.

Wnioski płynące z psalmu 130:

  • Bóg jest panem wszechświata
  • Bóg jest wywyższony i wszechmocy
  • Wypełnia wolę człowieka, który śle do niego prośby i dziękuje za łaski
  • Człowiek jest: słaby, mały, kruchy, przemijający, ulega złu
 


Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Więcej informacji o plikach cookies.
Nie pokazuj więcej tego komunikatu.