Sztuka starożytnej Grecji:

Twórczość  w starożytnej Grecji rozwijała się od XI - I w n.e. na:

  • Półwyspie Bałkańskim,
  • wyspach Morza Egejskiego,
  • zachodniej części Azji Mniejszej,
  • południowej Italii,
  • Sycylii,
  • wybrzeżach Morza Śródziemnego i Czarnego.

Silne oddziaływanie antycznej sztuki greckiej na kulturę schyłku republiki, wczesne cesarstwo rzymskie, renesans XVI w., koniec XVIII i początek XIX w., spowodowało, że tradycja europejska uznała te formy za najdoskonalsze, najpełniejsze i godne naśladowania. Określano je mianem klasycznych, czyli doskonałych.

Sztukę grecką poznajemy dzięki:

  • zabytkom architektury,
  • rzeźbom marmurowym i brązowym,
  • wyrobom rzemiosła artystycznego,
  • mozaikom,
  • malarstwu (głównie wazowemu),
  • imitacjom i przetworzeniom rzymskim,
  • antycznej literaturze, np. Homer, Herodot, Filostrat,
  • inskrypcjom.

Rozwój sztuki greckiej z podziałem na okresy:

Okres archaiczny (XI - VI w. p.n.e.) Rozpoczyna się faza sztuki protogeometrycznej (XI - X w. p.n.e.), która łączyła elementy greckie z mykeńskimi. W kolejnej fazie geometrycznej (X - VIII w. p.n.e.) pojawiły się:

  • ceramika malowana we wzory geometryczne (amfory, wazy dipylońskie, kratery),
  • figurki z terakoty, brązu i kości słoniowej
  • domy i świątynie w typie megaronu (prostokątny dom z paleniskiem, otoczony 4 kolumnami podtrzymującymi dach, poprzedzony przedsionkiem z 2 kolumnami)

W VII w. p.n.e. w ceramice powstał tzw, styl orientalizujący. Charakteryzował się motywami roślinnymi i zoomorficznymi. W architekturze utrwalił się typ świątyni z kolumnadą. Pojawiły się pierwsze szkoły rzeźbiarskie wśród których można wyróżnić dwa kierunki:

  • dorycki -  surowy, tektoniczny (Argos, Korynt, Sykion)
  • joński - miękki, dekoracyjny (Samos, Paros, Chios)

Późniejsza szkoła attycka połączyła oba kierunki. Typowe dla tych czasów były posągi zwane kor.  Przedstawiały odziane w długie szaty posągi kobiet, np. Kora Berlińska, Kuros z Melos, Kleobis i Biton. Rzeźba reliefowa zdobiła świątynie i skarbce Grecji, np. joński skarbiec Syfnijczyków z 525 r. p.n.e. Rozwijało się także malarstwo wazowe, najpierw czarnofigurowe, a później czerwonofigurowe.

Sztuka archaiczna przerodziła się w najdoskonalszą sztukę klasyczną.

Okres klasyczny (V - IV w. p.n.e.) Powstaje nowy plan miast oparty na prostokątnym planie z siatką ulic. Rozwija się:

  • rzeźba wolno stojąca ukazująca ruch, np. Dyskobol Myrona,
  • monumentalne malarstwo ścienne, np. Polignot, Mikon,
  • czerwonofigurowe malarstwo wazowe w stylu swobodnym,
  • rzeźba w brązie, np. Zeus z Artemizjon,
  • rzeźba w kamieniu, np. dekoracja świątyni Zeusa w Olimpii.

Za rządów Peryklesa Ateny stały się głównym ośrodkiem sztuki. Były miejscem tzw. cudu greckiego, czyli stworzenia wzorcowych, klasycznych dzieł sztuki. Sytuacja ekonomiczna i polityczna była na tyle dobra, że możliwe stało się stworzenie niespotykanych jak dotąd warunków dla rozwoju kultury i sztuki. Działali najwybitniejsi:

  • architekci - Iktinos, Kallikrates, Mnesikles
  • rzeźbiarze - Fidiasz, Alkamenes z Lemnos, Kallimach,
  • malarze - Agatarchos z Samos, Apollodoros z Aten.

Dokonała się synteza porządku doryckiego i jońskiego, czego dowodem był Hefajston, budowle na Akropolu ateńskim (Propylaje Mnesiklesam, Partenon Iktinosa). Największą indywidualnością tego okresu był Fidiasz. Projektant dekoracji Partenonu, autor kolosalnych posągów, np. Atena Partenos, Zeus Olimpijski. Z kolei Poliklet opracował kanon postaci ludzkiej - Doryforos. Pod koniec V w. p.n.e. rozwinął się tzw. styl mokrych szat, np. Nike z Olimpii Pajonisa, Nike zawiązująca sandał.

W IV w p.n.e. pojawiła się monumentalizacja architektury użytkowej (teatr, stadion). Powstał nowy typ budowli sakralnej  (tolos) i świeckiej (hotele w Olimpii i Epidaurze, arsenał w Pireusie). Pojawiły się nowe tematy w rzeźbie, np. akt kobiecy, odmienne ujęcia formalne oraz przedstawianie różnych stanów psychicznych postaci. W portrecie utrwaliły się tendencje realistyczne, np. Silanion, Lizystrat. Najsłynniejszymi twórcami tego okresu byli: Kefisodotos, Skopas, Leochares, Lizyp - twórca nowego kanonu proporcji (Apoksymones) i odkrywca głębi w rzeźbie. W malarstwie pojawiły się sceny zbiorowe i iluzjonizm (Zeuksis, Parrasjos) oraz elementy światłocienia i perspektywy linearnej.  W malarstwie ceramicznym panował styl kerczeński (Ateny) i gnathia (południowa Italia).

Okres hellenizmu (323-30 r. p.n.e.) Wystąpiło większe zróżnicowanie tematyczne i formalne dzięki asymilacji nowych elementów, często orientalnych. Nastąpił rozkwit urbanistyki i budownictwa użytkowego, np. latarnia morska na Faros. W miastach pojawił się podział na dzielnice, przestrzeń agory i świętych okręgów. Wznoszono monumentalne budowle świeckie (buleuterion, teatry, biblioteki, gimnazjony) i sakralne (świątynie, tolosy, ołtarze). W budownictwie mieszkalnym pojawia się dom z perystylem, malowidłami ściennymi, mozaikami posadzkowymi i urządzeniami kanalizacyjnymi, pojawiła się także konstrukcja łuku z ciosów klinowych. Upowszechnił się porządek joński (Didymajon koło Miletu), który wyparł koryncki (Olimpijeon w Atenach). Rzeźba inspirowana była stylem z IV w. p.n.e. i dążyła do naturalizmu. W kompozycji osiągnięto przestrzenność, spiralny skręt ciał, ruch w głąb. Rozwinęły się 3 tendencje formalne:

  • barokowa (dynamizm, patos) z ośrodkiem w Pergamonie, np. Gal zabijający żonę i na Rodos, np. Nike z Samotraki, Grupa Laokoona,
  • rokoko (intymność, finezja) w np. Aleksandrii,
  • klasycyzm (adaptacje i kopie starych dzieł) głównie w Atenach, np. Demeter i Despojna Damofona, Wenus z Milo.

Malarstwo sztalugowe przedstawiało pejzaże z efektami atmosferycznymi, wprowadzono martwą naturę, rozszerzono repertuar tematyczny kompozycji rodzajowych. Malarstwo stało się inspiracją dla mozaik podłogowych, np. Wędrowni muzykanci Dioskuridesa z Samos. Spopularyzowano ceramikę reliefową wyciskaną z form i zdobioną motywami roślinnymi.

Okres rzymski (I - IV w. n.e.) sztuka grecka jest nadal tworzona ale coraz częściej jest anonimowa i mniej oryginalna. Wcześniej jej wpływom ulegała sztuka etruska i rzymska. Okresowo dominowała sztukę perską i egipską, a jej dziedzictwo przejęła sztuka bizantyjska i koptyjska. Od czasów renesansu sztuka grecka była jedną z głównych podstaw sztuki nowożytnej.