| ||
|
Strona Główna Starożytna Grecja i Rzym: Słynne utwory: BIBLIA: |
Coś o epokach: 1. Epoki w literaturze polskiej następują po sobie przemiennie tzn. po okresie rozkwitu następuje okres stagnacji, często spowodowany sytuacją historyczną kraju. 2. Każda nowa epoka zrywa z założaniami epoki wcześniejszej, a nawiązuje do jeszcze wcześniejszej. 3. Im bliżej współczesności tym epoki są krótsze, co wynika z rozwoju techniki, cywilizacji oraz wzrostu tempa życia. 4. Przechodzenie jedej epoki w drugą nie następuje nagle, to proces stopniowy, a daty graniczne pomiędzy epokami są umowne (najczęściej dotyczą ważnych wydarzeń histirycznych lub literackich). 5. Nazwy epok piszemy małą literą, za wyjątkiem epoki Młoda Polska Krótki zarys wszystkich epok literackich: Starożytność = antyk (łac. antiqus - dawny) - termin antyk dotyczy krajów Europy Zachodniej i Bliskiego Wschodu. Okres dziejów najstarszej cywilizacji od około 4000 roku pne do IV- V w ne. Za koniec tego okresu przyjmuje się często rok 476, czyli datę upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Wyróżniony okres obejmuje około 1400 lat i jest wewnętrznie bardzo zróżnicowany. Gwałtowny rozwój cywilizacji ludów basenu Morza Śródziemnego był efektem powstania wielu zróżnicowanych kultur, gdzie prym z pewnością wiedzie kultura grecka, a także wzorująca się na niej rzymska. Inne wspaniałe kultury antyczne to np. egipska, hebrajska, a znacznie później także chrześcijańska. Średniowiecze - początek epoki to IV/V w, a trwa ona do XV w, czyli do zdobycia Konstantynopola przez Turków. Na myśl średniowieczną wielki wpływ miała doktryna religijna Kościoła. Sztuka miała służyć Kościołowi. W epoce panował uniwersalizm, czyli podporządkowanie państw Europy jednej władzy kościelnej i świeckiej : papieżowi i cesarzowi. W myśli dominował teocentryzm, czyli zasada, że centrum świata stanowi Bóg i że to on jest najważniejszy. Językiem uniwesalnym stała się łacina, obok niej ukształtowały się języki narodowe i piśmiennictwo w tych językach. Renesans = odrodzenie - we Włoszech rozwijał się już od drugiej połowy XIV w i trwał co najmniej do pierwszej połowy XVI w. W krajach europejskich na północ od Alp rozwinął się trochę później: na początku lub nawet przy końcu XV w. Zdarzało się, że trwał do początków XVII w. Ta epoka nawiązywała do starożytności, przede wszytkim do greckiej i rzymskiej. Istotna była moralna odnowa człowieka. Na życie intelektualne epoki składały się głównie: humanizm i reformacja. Renesnas obejmował przemiany w rozmaitych dziedzinach życia, filozofii, ideologii, sztuce. Sztuka zyskała sobie nową funkcję, a mianowicie stał się źródłem przyjemności dla człowieka, a artysta zyskał wysoką pozycję społeczną. Barok - objął Euopę od Portugalii do Rosjii i od Anglii do Bałaknów. W większości krajów krystalizował się na przełomie XVI i XVIII w. We Francji wygasł już w połowie XVII w . W Polsce trwał do połowy XVIII w. Barok miał wiele nieraz bardzo róźnych przejawów. Typowe dla niego było łączenie elementów chrześcijańskich z mitologią i orientem. Wielkie znaczenie w owych czasach miała kontrreformacja. W sztuce elementy religijne łączyły się ze świeckimi. Oświecenie - okres w kulturze europejskiej od końca XVII w po schyłek wieku następnego. Oświecenie to wielki ruch umysłowy związany z zachodzącymi żywiołowo zmianami np. Wielka Rewolucja Francuska. Nastąpił wzrost znaczenia mieszczaństwa, odkrycia naukowe, wymyślono nowe schematy filozoficzne (J. Lock, J.J. Rousseau). W literaturze i sztuce znowu dominuje klasycyzm. Wiodące miejsce wśród pisarzy zajmowali: Wolter, Diderot, Defoe, Swift. Polskie oświecenie zostało podporządkowane celom reformatorsko- wychowawczym, czego przykadem może być powstanie Komisji Edukacji Narodowej czy Teatru Polskiego. Romantyzm - prąd umysłowy i literacki trwający od Wielkiej Rewolucji Francuskiej po lata czterdzieste XIX w. W Polsce romantyzm datuje się na lata 1822-1863. Cechuje go wewnętrzne zróżnicowanie filozoficzne, światopoglądowe, artystyczne, różnością tendencji w poszczególnych kulturach narodowych. Epoka przesycona buntem i ideałami rewolucji. W romantyzmie odwoływano się niekiedy do średniowiecza (stanowczo odrzucano klasycyzm), sztuki ludowej, akcentowano indywidualizm. Romantyzm polski ukształtowała w znacznej mierze nasza sytuacja polityczna, utrata niepodległości, problemy walki o jej odzyskanie, klęska powstania listopadowego. Pozytywizm - nazwa pochodzi od doktryny filozoficznej A. Comte'a. W Polsce zaczął się kształtować po klęsce powstania styczniowego, a wygasł na początku lat 90 XIXw. Był ruchem społecznym i literackim. Powodzeniem cieszyły się hasła pracy organicznej i pracy u podstaw. Literatura podporządkowała się owym hasłom, co z kolei spowodowało podporządkowanie literatury celom społecznym a także rozwój gatunków publicystycznych. Najwybitniejszym prozaikiem polskiego publicyzmu był B. Prus. Dominującym gatunkiem była powieść, a jej wielcy twórcy to np. H. Sienkiewicz czy E. Orzeszkowa. ' Młoda Polska = modernizm = neoromantyzm - przypada na przełom XIX i XX w. Od początku publicyści Młodej Polski zdecydowanie atakowali założenia pozytywizmu, nawiązywali natomiast do tradycji romantycznej. Uświadomiano nikły wpływ ideologi pozytywistycznej na relne życie ludzi. Odrzucono empiryzm i racjonalizm i zastąpiono go metafizyką. Stopniowo skłaniano się ku społecznej aktywności. Dwudziestolecie międzywojenne - okres był wewnętrznie bardzo zróżnicowany. Nastapił przełom w światowej myśli cywilizacji wywołany I wojną światową. Znalazł najpełniejsze odbicie w twórczości Awangardy krakowskiej np. J. Przyboś, T.Peiper. Bezpośrednio po wojnie debiutowali poeci Skamandra, ale nadal byli czynni poeci starszych generacji np. L. Staff, B. Leśmian. W dwudziestoleciu tworzyło wielu znakomitych pisarzy np. Gombrowicz, Schulz, Miłosz, Dąbrowska, Nałkowska, Witkiewicz. W ich dorobku można odnaleźć pogłosy niemal wszystkich światowych prądów myślowych tamtej epoki. Literatura współczesna = powojenna - można ją generalnie podzielić na cztery okresy zgodne z przemianami politycznymi w Polsce:
|
|
