Artykuł Świat ludzi w mitologii pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Wstęp do uniwersalnego charakteru mitów

Mity prezentują zachowania bogów, ludzi i herosów, które przetrwały i są aktualne do dnia dzisiejszego. W życiu codziennym stale mamy do czynienia z tematami opisanymi w mitach, np. miłość, zazdrość czy walka o władzę. Mity w całości były tworem ludzkiej wyobraźni, stąd też wszystko czego dotyczyły miało związek z człowiekiem. Prezentowały ludzkie postawy i zachowania, opowiadały o ludzkich pragnieniach i namiętnościach. Prezentowały tradycje i obyczaje ówczesnych ludzi. Dawały ludziom pełne i logiczny obraz otaczającego ich świata. Mity umożliwiają nam dziś poznanie kultury starożytnej Grecji. Powstałe w tym okresie utwory pełne są aluzji i odniesień do mitów. W późniejszych epokach wielokrotnie nawiązywano do tradycji antycznych. Z czasem dzieła z tego okresu, z uwagi na ich piękno, harmonię i ład zaczęto określać mianem klasycznych. Mity stały się także podstawą do powstania archetypów i toposów. Mianem archetypów określa się pradawne, niezmienne wyobrażenia, które tkwią w świadomości zbiorowej do dzisiaj, np. Narcyz jako obraz miłości własnej. Topos stanowi powtarzający się obraz i motyw, np. teatr, ikarowy lot.

Nawiązania do mitów w epokach późniejszych zawsze umożliwiały wyrażanie obecnej sytuacji człowieka. Niezależnie od momentu ich powstania na stałe funkcjonują w ludzkiej wyobraźni.

Wciąż o Ikarach głoszą – Ernesty Bryll

Autor opowiada o znanym obrazie Brueghla pt. Upadek Ikara w kontekście skłonności Polaków do wielkich chwilowych uniesień.  Uważa je za wadę, gdyż w połączeniu z nieumiejętną oceną sytuacji nie przynoszą niczego dobrego. Podmiot liryczny mówi:

… nie gapić

trzeba się nam w Ikary, nie upadkiem smucić

– choćby najwyższy…

A swoje ucapić,

Czy Dedal, by ratować Ikara, powrócił?

Nike która się waha – Zbigniew Herbert

Jednym z ulubionych wątków Herberta jest mitologia grecka. Dzięki nim ukazuje współczesne konflikty w bardzo szerokiej perspektywie. Zniszczoną wojną Warszawę przyrównuje do zburzonej Troi.  W wierszu młodzieńca idącego na wojnę chce ucałować grecka bogini zwycięstwa. Powstrzymuje się jednak, nie chce wystraszyć chłopca, który wkrótce zginie za ojczyznę.

Apollo i Marsjasz – Zbigniew Herbert

Herbert nawiązuje do słynnego zwycięstwa Apolla w konkursie muzycznym, nad sylenem Marsjaszem. Przeciwstawia sobie dwie kultury, jedną opartą na urodzie, a drugą na cierpieniu. Apollo jest reprezentantem zimnej, estetycznej harmonii, która wypada blado, w porównaniu z ludzkim cierpieniem.

Zakończenie do uniwersalnego charakteru mitów:

Mity stanowiły podstawę dla literatury i sztuki antycznej. Obecnie nie traktuje się ich od dawna jako wierzeń religijnych. Uznawane są raczej za opowieści o symbolicznym znaczeniu, które dawały ludziom możliwość interpretowania otaczającego ich świata i siebie samych. Ich tworzenie przypisywano kulturom pierwotnym, ale nie jest to prawdą. Nawet współcześnie w kulturze tworzą się mity, ale tym razem bardziej na potrzeby filmów. Wystarczy wspomnieć o najnowszym filmie Jamesa Camerona, pt. Avatar, w którym obserwujemy przepiękną rajską krainę. Poprzez swój metaforyczny język mity przekazują nam wiele trafnych prawd i uogólnień.

Artykuł Uniwersalizm mitów pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Streszczenie mitu o Fedrze

Fedra była córką króla Minosa i drugą żoną Tezeusza, który miał już wtedy syna Hipolitosa. Zrodził się on ze związku herosa z królową Amazonek Antiope. Po śmierci matki  i ponownym ślubie Tezeusza chłopiec zamieszkał z macochą. Tezeusz często wyjeżdżał, a pewnego razu nie wracał tak długo, że Fedra była pewna, że jej mąż nie żyje. Postanowiła wtedy zostać żoną młodego Hipolita. Książę od kobiet wolał jednak polowania, a zaloty macochy odrzucił ze wstrętem. Tymczasem Tezeusz powrócił, a Fedra oskarżyła pasierba, że ten chciał ją uwieść. Tezeusz w końcu uwierzył, przeklął syna i poprosił Posejdona o dokonanie zemsty. Hipolit został wygnany z domu, w czasie gdy pędził rydwanem miał wypadek i rozbił się o kamienie. Fedra na wieść o tym się powiesiła.

Nawiązania w literaturze do mitu o Fedrze

• Sofokles
• Eurypides
• Seneka Młodszy
• J. Racine
• T. Moore
• H. Doolittle
• A.C. Swinburne
• G. D’Annuzio

Nawiązanie w muzyce do mitu o Fedrze

• J.P. Rameau
• Ch.W. Gluck
• G. Paisielo
• B. Britten
• G. Auric (balet)

Artykuł Mit o Fedrze pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Streszczenie mitu o złotym runie baranka

Król beockiego miasta Atamas miał żonę Nefele i dwójkę dzieci: syna Fryksosa i córeczkę Helle. Po śmierci żony Atamas ożenił się z córką Kadmosa Ino. Macocha chcąc pozbyć się pasierbów, namówiła kobiety z miasta, aby polały ziarno wrzątkiem i wywołały w ten sposób nieurodzaj. Zboże nie wykiełkowało, więc Atamas posłał sługi z zapytaniem do wyroczni, co może odwrócić gniew bogów. Ino przekupiła posłów, aby powiedzieli, że bogowie domagają się ofiary z dzieci króla. Dusza matki  dzieci – Nefele, ukazała się im we śnie i kazała uciekać na cudownym złotym baranku, który pokryty jest złotym runem, umie przemawiać ludzkim głosem i latać. Gdy zerwała się burza Helle spadał do morza, które od jej imienia nazwano Hellespontem, a Fryksos wylądował na Kolchidzie, gdzie dożył starości opiekując się barankiem. Gdy baranek się zestarzał poprosił, aby Fryksos go zabił. Jego ciało złożył Zeusowi w ofierze, a runo dał królowi Kolchidy Ajetesowi, który zawiesił je na dębowym drzewie w gaju Aresa.

Po złote runo został wysłany Jazon, przez swego stryja Peliasa. O wyprawie młodzieńca i jego 50 towarzyszy opowiada mit o wyprawie Argonautów.

Artykuł Mit o złotym runie pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Streszczenie mitu o tułaczce Odyseusza

Odyseusz mieszkał w rodzinnej Itace wraz z żoną Penelopą i niedawno urodzonym synkiem Telemachem.  Musiał porzucić wszystko, co kochał i udać się na wojnę pod Troją. Gdy już wreszcie, po 10 latach wojna się skończyła był pewien, że najdalej za 2 tygodnie wróci do domu. Burza uszkodziła jednak statki, a wiatr zniósł je  najpierw do krainy Lotofagów, a później do wyspy zamieszkiwanej przez cyklopów. Największego z nich Polifema Odyseusz spoił winem i oślepił, gdyż ten pożarł kilku jego towarzyszy. Dopiero odpływając Odyseusz zdradził Polifemowi swoje imię. Ten zaś wezwał na pomoc ojca i przeklął Odyseusza, aby ten nie wrócił do domu, a jeśli wróci to po długiej tułaczce i w nędzy.

Następnie Odyseusz dopłynął do króla Wiatrów Eola, a ten dał mu worek, w którym zamknął wszystkie niepomyślne wiatry. Kompanii Odyseusza sądząc, że znajdują się w nim skarby rozwiązali worek, a srogie wiatry natychmiast pchnęły okręt w głąb morza. I tak dotarli do krainy zamieszkiwanej przez dzikich Lajstrygonów, którzy zniszczyli 11 statków,  ocalał tylko statek Odyseusza. Zmęczeni ucieczką żołnierze dopłynęli do wyspy zamieszkiwanej przez czarodziejkę Kirkę. Zamieniła patrol żołnierzy w świnie, a gdy zjawił się Odyseusz próbowała zrobić z nim to samo. Ten jednak ustrzegł się od czarów, dzięki ziołom od Hermesa. Kirke odczarowała żołnierzy i stała się tak miła, że Odyseusz spędził u niej rok. Poradziła mu także aby zszedł do podziemia, gdzie ma znaleźć Tejrezjasza i wysłuchać jego wróżb.

cdn..

Artykuł Mit o tułaczce Odyseusza pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Tytuł: Mitologia
Podtytuł: Legendy kreteńskie
Autor: Jan Parandowski

Dlaczego Jazon wyruszył po złote runo?

Azjon był pobożnym królem w Tesalii, którego z tronu strącił niegodziwy brat Pelias. Gdy Jazonowi i jego żonie urodził się syn Jazon, postanowił zgładzić dziecko, aby zapewnić berło swoim potomkom. Ostrzeżony przez wiernego sługę Azjon ogłosił, że dziecko zachorowało i umarło. Tymczasem oddał syna na wychowanie do centaura Chejrona. Gdy Jazon miał 20 lat postanowił udać się na zachód, schodząc z gór zgubił sandał. Po drodze udał się do miasta Jolkos. Pelias właśnie składał ofiarę Posejdonowi. Od pewnego czasu był niespokojny, gdyż dowiedział się od wyroczni, że powinien obawiać się młodzieńca w jednym sandale. Gdy Pelias wypatrzył Jazona w tłumie zaprosił go do pałacu. Zadał mu podstępne pytanie, co uczyniłby z gościem, który chce go zabić. Jazon odpowiedział, że wysłałby go po złote runo. Na co Pelias odrzekł, że on jest ów gościem i ma przynieść mu złote runo. Wychodzącego z pałacu Jazona, zauważył wierny sługa Azjona i zaprowadził go do mieszkających w biednej chacie rodziców. Jazon dowiedział się o swoim pochodzeniu i zażądał od Peliasa zwrotu władzy. Ten jednak przypomniał mu, że powinien przynieść mu obiecane złote runo, inaczej zciągnie na siebie i miasto gniew bogów.

Czym jest złote runo?

Odpowiedz na to pytanie znał Jazon z opowieści Chejrona:

Król beockiego miasta Atamas miał żonę Nefele i dwójkę dzieci: syna Fryksosa i córeczkę Helle. Po śmierci żony Atamas ożenił się z córką Kadmosa Ino. Macocha chcąc pozbyć się pasierbów, namówiła kobiety z miasta, aby polały ziarno wrzątkiem i wywołały nieurodzaj. Atamas posłał sługi z zapytaniem do wyroczni co może odwrócić gniew bogów. Ino przekupiła posłów, aby powiedzieli, że bogowie domagają się ofiary z dzieci króla. Dusza matki dzieci ukazała się im we śnie i kazała uciekać na cudownym złotym baranku, który pokryty jest złotym runem, umie przemawiać ludzkim głosem i latać. Gdy zerwała się burza Helle spadał do morza, które od jej imienia nazwano Hellespontem, a Fryksos wylądował na Kolchidzie, gdzie dożył starości opiekując się barankiem. Gdy baranek się zestarzał poprosił, aby Fryksos go zabił. Ciało złożył Zeusowi w ofierze, a runo dał królowi Kolchidy Ajetesowi, który zawiesił je w gaju Aresa. <– mit o złotym runie.

Streszczenie mitu o wyprawie Argonautów

Jazon otrzymał od uzurpatora Peliasa polecenie zdobycia złotego runa. Młodzieniec cieszył się na myśl o wyprawie i wielkich czynach. Po całej Grecji rozesłał wieści, że szykuje zamorską wyprawę. Zjawiło się 50 sławnych mężów, np. Herakles z synem Hylasem, Tezeusz, Peleus, Pejritoos, Kastor, Polideukes, Meleager, Nestor oraz Linkeus. Zbudowano statek i nazwano go Argo, co oznacza szybki. Odwiedzili kolejno:

• Lemnos – gdzie spędzili dwa lata. Na wyspie mieszkały same kobiety. Wymordowały one swoich mężów, gdyż ci chcieli się z nimi rozwieść. Nie mogli znieść ich zapachu – klątwę przykrego zapachu zesłała na nie bogini Afrodyta.
• Kyzikos – aby pozyskać przyjazne wiatry modlili się na górze do Wielkiej Matki Bogów.
• Brzegi Tracji – gdzie mieszkał król – wróż Fineus. Za samowolne przepowiadanie przyszłości ludzie ukarali go ślepotą i harpiami, które porywały lub zanieczyszczały jego jedzenie. Argonauci z wdzięczności przepędzili harpie.
• Symplegady – dwie dziwne skały, których nie mógł ominąć żaden okręt, gdyż co chwile się zderzały. Argonauci przemknęli tak szybko, że skały zamarły na zawsze.

Dopłynięcie do Kolchidy, gdzie król Ajetes zgadza się na oddanie runa Jazonowi. Najpierw jednak żąda wypełnienie warunków, które sprawdzą siłę i męstwo Jazona. …

Jazon i Medea – John William Waterhouse (1907)
Źródło: http://en.wikipedia.org/wiki/File:Jason_and_Medea_-_John_William_Waterhouse.jpg (7.01.2011)

Plan wydarzeń w micie o wyprawie Argonautów po złote runo

1. Jazon przybywa do Tesalii aby odzyskać tron od stryja Peliasa
2. Pelias wysyła Jazona po złote runo
3. Jazon wypływa na wyprawę na statku Argo w towarzystwie 50 sławnych towarzyszy
4. Odwiedzenie Lemnos, miasta Kyzikos, króla Fineusa, przepłynięcie przez Symplegendy
5. Dopłynięcie do Kolchidy
6. Pomoc Medei i dotarciu do celu
7. Zaoranie pola ziejącymi ogniem bykami
8. Zasianie smoczych zębów i złagodzenie wyrosłych z nich mężów
9. Spełnienie warunków króla Ajetesa
10. Zebranie runa złotego baranka i powrót do kraju
11. Jazon zabija uzurpatora Peliasa
12. Ucieczka Jazona do Tesalii i śmierć w samotności

Artykuł Mit o wyprawie Argonautów pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Tytuł: Mitologia
Podtytuł: Bogowie olimpijscy, Afrodyta
Autor: Jan Parandowski

Streszczenie mitu o Pigmalionie i Galatei

Pigmalion był królem Cypru, który zamiast zajmować się rządzeniem poświęcił się rzeźbie. Wyrzeźbił kobietę tak piękną jakiej nie było jeszcze na ziemi i zakochał się w niej. Od tego czasu strasznie cierpiał, gdyż marmur nie mógł odwzajemnić jego uczuć. Afrodyta widzą co się dzieje postanowił ożywić posąg, który odtąd otrzymał imię Galatea. Pigmalion uczynił Galateę swoją żoną i królową. Z ich związku narodził się syn Pafos, który gdy dorósł założył miasto o swoim imieniu. Zbudował w nim wspaniałą świątynie ku czci bogini Afrodyty.

Nawiązania w sztuce do Pigmaliona

• Metamorfozy – Owidiusz
• średniowieczna Powieść o Róży
• dramat J.J. Rousseau
• opery – J.Ph. Rameau i L. Cherubiniego
• kantata – J. Ch. Bacha
• Pigmalion i Galatea – Louis Gauffier (1797)
• Pigmalion – B. Shaw
• Pigmalion – reż. Anthony Asquith, Leslie Howard (1938)

Artykuł Mit o Pigmalionie i Galatei pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Streszczenie mitu o feniksie

Za miasto słońca w Egipcie uchodziło Heliopolis, z którym wiązano historię ptaka słonecznego – Feniksa. Podobno był wielkości orała, szkarłatny czub na głowie, złociste pióra, biały ogon i oczy jak gwiazdy. Gdy czuł, że jest bliski śmierci budował sobie gniazdo z wonnych liści i ziół na szczycie palmy. Umierał spalony przez promienie słońca, a z jego kości rodził się nowy Feniks. Gdy dorósł składał gniazdo w świątyni słońca.

W literaturze wczesnochrześcijańskiej  feniks był symbolem zmartwychwstania Jezusa i jego wyznawców.

Obecnie badacze wiążą jego pochodzenie z bnw (benu) – egipski święty ptak i uważają go za jedno z wcieleń Atuma

Nawiązania w literaturze do feniksa

• Owidiusz
• Tacyt
• Księga Hioba (Umrę w moim rodzinnym gnieździe i będę żył długo jak feniks)
• Henryk VIII – W. Szekspir
• Świat zepsuty – I. Krasicki
• Hymn (Bogarodzico! Dziewico!) – J. Słowacki
• Harry Potter – J.K. Rowling

W sztuce przedstawiany na tle słońca lub w płomieniach ze wzniesionymi do lotu skrzydłami, czasem z głową w aureoli i 7 promieniami.

Artykuł Mit o feniksie pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Artykuł Frazeologizmy mitologiczne pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

• Antygona – kobieta broniąca swoich racji.
• Demeter – czułość matki.
• Ikar – marzyciel i człowiek bezmyślny, archetyp człowieka, który pragnie pokonać granice jakie stawia nam natura, zapłacił najwyższą cenę za chwilę szczęścia. Jego lot do słońca symbolizuje uniesienie, upojenie swobodą, a także jest klęską nauczyciela i ojca Dedala. Pomimo upomnień ojca Ikar wzbił się zbyt wysoko i promienie słoneczne roztopiły wosk, którym były zlepione skrzydła.
• Dedal – archetyp człowieka rozważnego, doświadczonego, realista. Uosabia tęsknotę za ojczyzną, pragnie niezależności i wolności.
• Orfeusz – poświęcenie w imię miłości.
• Prometeusz – altruista i buntownik.
• Syzyf – człowiek, który pracuje bez efektów.
• Niobe – skrzywdzona, cierpiąca matka. Królowa Teb dumna ze swoich 14 dzieci, uważała się za lepszą od Latony – matki 2 dzieci: Apolla i Artemidy. Dzieci Latony uśmierciły jej potomstwo, a zrozpaczoną Niobe bogowie zamienili się w kamień.
• Kasandra – zwiastunka katastrofy, nieszczęścia.
• Narcyz – miłość własna. Narcyz zakochał się w swoim własnym odbiciu.
• Zeus – władca i król.
• Piękna Helena – żona Menelaosa, króla Sparty. Jej porwanie było przyczyną wybuchu wojny trojańskiej.
• Edyp – symbol okrutnego losu. Edyp był synem Lajosa i Jokasty, zgodnie z przepowiednią zabił ojca i poślubił matkę.
• Herakles – symbolizuje odwieczny sen o potędze, siłę i męstwo. Na swoim przykładzie udowodnił, że dzięki męstwu i wytrwałości można wykonać prace pozornie niemożliwe, wykonał 12 takich prac.

Z mitów wywodzą się także stałe obrazy i motywy literackie tzw. miejsca wspólne. Powtarzający się obraz czy motyw określamy nazwą topos (z gr. miejsce), a zbiór toposów topiką, np. amor przeszywający serce strzałą, arkadia, lot ikaryjski, świat teatru. Wspólne motywy można znaleźć także w różnych mitologiach starożytnych: topos genezyjski (z gr. rodowód, początek). Mity najpierw przedstawiają rodzenie się bogów (teogonia), potem opowiadają o stworzeniu przez nich świata (kosmogonia), a w końcu ludzi.

Początkowo mity przekazywano jedynie ustnie. Dopiero Homer jako autor Iliady i Odysei uporządkował  najważniejsze mity i stworzył cały system bogów. Mitologia cały czas była zmieniana przez literaturę. Autorzy modyfikowali ją, przerabiali i dostosowywali do swoich potrzeb, robił to już Homer.

Artykuł Archetypy i topika mitologiczna pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.