Starożytna Grecja

Sztuka starożytnej Grecji

wanek — Sat, 29 Jan 2011 10:18:11 +0000

Twórczość w starożytnej Grecji rozwijała się od XI – I w n.e. na:

Półwyspie Bałkańskim,
wyspach Morza Egejskiego,
zachodniej części Azji Mniejszej,
południowej Italii,
Sycylii,
wybrzeżach Morza Śródziemnego i Czarnego.

Silne oddziaływanie antycznej sztuki greckiej na kulturę schyłku republiki, wczesne cesarstwo rzymskie, renesans XVI w., koniec XVIII i początek XIX w., spowodowało, że tradycja europejska uznała te formy za najdoskonalsze, najpełniejsze i godne naśladowania. Określano je mianem klasycznych, czyli doskonałych.

Sztukę grecką poznajemy dzięki:

zabytkom architektury,
rzeźbom marmurowym i brązowym,
wyrobom rzemiosła artystycznego,
mozaikom,
malarstwu (głównie wazowemu),
imitacjom i przetworzeniom rzymskim,
antycznej literaturze, np. Homer, Herodot, Filostrat,
inskrypcjom.

Rozwój sztuki greckiej z podziałem na okresy:

Okres archaiczny (XI – VI w. p.n.e.) Rozpoczyna się faza sztuki protogeometrycznej (XI – X w. p.n.e.), która łączyła elementy greckie z mykeńskimi. W kolejnej fazie geometrycznej (X – VIII w. p.n.e.) pojawiły się:

ceramika malowana we wzory geometryczne (amfory, wazy dipylońskie, kratery),
figurki z terakoty, brązu i kości słoniowej
domy i świątynie w typie megaronu (prostokątny dom z paleniskiem, otoczony 4 kolumnami podtrzymującymi dach, poprzedzony przedsionkiem z 2 kolumnami)

W VII w. p.n.e. w ceramice powstał tzw, styl orientalizujący. Charakteryzował się motywami roślinnymi i zoomorficznymi. W architekturze utrwalił się typ świątyni z kolumnadą. Pojawiły się pierwsze szkoły rzeźbiarskie wśród których można wyróżnić dwa kierunki:

dorycki – surowy, tektoniczny (Argos, Korynt, Sykion)
joński – miękki, dekoracyjny (Samos, Paros, Chios)

Późniejsza szkoła attycka połączyła oba kierunki. Typowe dla tych czasów były posągi zwane kor. Przedstawiały odziane w długie szaty posągi kobiet, np. Kora Berlińska, Kuros z Melos, Kleobis i Biton. Rzeźba reliefowa zdobiła świątynie i skarbce Grecji, np. joński skarbiec Syfnijczyków z 525 r. p.n.e. Rozwijało się także malarstwo wazowe, najpierw czarnofigurowe, a później czerwonofigurowe.

Sztuka archaiczna przerodziła się w najdoskonalszą sztukę klasyczną.

Okres klasyczny (V – IV w. p.n.e.) Powstaje nowy plan miast oparty na prostokątnym planie z siatką ulic. Rozwija się:

rzeźba wolno stojąca ukazująca ruch, np. Dyskobol Myrona,
monumentalne malarstwo ścienne, np. Polignot, Mikon,
czerwonofigurowe malarstwo wazowe w stylu swobodnym,
rzeźba w brązie, np. Zeus z Artemizjon,
rzeźba w kamieniu, np. dekoracja świątyni Zeusa w Olimpii.

Za rządów Peryklesa Ateny stały się głównym ośrodkiem sztuki. Były miejscem tzw. cudu greckiego, czyli stworzenia wzorcowych, klasycznych dzieł sztuki. Sytuacja ekonomiczna i polityczna była na tyle dobra, że możliwe stało się stworzenie niespotykanych jak dotąd warunków dla rozwoju kultury i sztuki. Działali najwybitniejsi:

architekci – Iktinos, Kallikrates, Mnesikles
rzeźbiarze – Fidiasz, Alkamenes z Lemnos, Kallimach,
malarze – Agatarchos z Samos, Apollodoros z Aten.

Dokonała się synteza porządku doryckiego i jońskiego, czego dowodem był Hefajston, budowle na Akropolu ateńskim (Propylaje Mnesiklesam, Partenon Iktinosa). Największą indywidualnością tego okresu był Fidiasz. Projektant dekoracji Partenonu, autor kolosalnych posągów, np. Atena Partenos, Zeus Olimpijski. Z kolei Poliklet opracował kanon postaci ludzkiej – Doryforos. Pod koniec V w. p.n.e. rozwinął się tzw. styl mokrych szat, np. Nike z Olimpii Pajonisa, Nike zawiązująca sandał.

W IV w p.n.e. pojawiła się monumentalizacja architektury użytkowej (teatr, stadion). Powstał nowy typ budowli sakralnej (tolos) i świeckiej (hotele w Olimpii i Epidaurze, arsenał w Pireusie). Pojawiły się nowe tematy w rzeźbie, np. akt kobiecy, odmienne ujęcia formalne oraz przedstawianie różnych stanów psychicznych postaci. W portrecie utrwaliły się tendencje realistyczne, np. Silanion, Lizystrat. Najsłynniejszymi twórcami tego okresu byli: Kefisodotos, Skopas, Leochares, Lizyp – twórca nowego kanonu proporcji (Apoksymones) i odkrywca głębi w rzeźbie. W malarstwie pojawiły się sceny zbiorowe i iluzjonizm (Zeuksis, Parrasjos) oraz elementy światłocienia i perspektywy linearnej. W malarstwie ceramicznym panował styl kerczeński (Ateny) i gnathia (południowa Italia).

Okres hellenizmu (323-30 r. p.n.e.) Wystąpiło większe zróżnicowanie tematyczne i formalne dzięki asymilacji nowych elementów, często orientalnych. Nastąpił rozkwit urbanistyki i budownictwa użytkowego, np. latarnia morska na Faros. W miastach pojawił się podział na dzielnice, przestrzeń agory i świętych okręgów. Wznoszono monumentalne budowle świeckie (buleuterion, teatry, biblioteki, gimnazjony) i sakralne (świątynie, tolosy, ołtarze). W budownictwie mieszkalnym pojawia się dom z perystylem, malowidłami ściennymi, mozaikami posadzkowymi i urządzeniami kanalizacyjnymi, pojawiła się także konstrukcja łuku z ciosów klinowych. Upowszechnił się porządek joński (Didymajon koło Miletu), który wyparł koryncki (Olimpijeon w Atenach). Rzeźba inspirowana była stylem z IV w. p.n.e. i dążyła do naturalizmu. W kompozycji osiągnięto przestrzenność, spiralny skręt ciał, ruch w głąb. Rozwinęły się 3 tendencje formalne:

barokowa (dynamizm, patos) z ośrodkiem w Pergamonie, np. Gal zabijający żonę i na Rodos, np. Nike z Samotraki, Grupa Laokoona,
rokoko (intymność, finezja) w np. Aleksandrii,
klasycyzm (adaptacje i kopie starych dzieł) głównie w Atenach, np. Demeter i Despojna Damofona, Wenus z Milo.

Malarstwo sztalugowe przedstawiało pejzaże z efektami atmosferycznymi, wprowadzono martwą naturę, rozszerzono repertuar tematyczny kompozycji rodzajowych. Malarstwo stało się inspiracją dla mozaik podłogowych, np. Wędrowni muzykanci Dioskuridesa z Samos. Spopularyzowano ceramikę reliefową wyciskaną z form i zdobioną motywami roślinnymi.

Okres rzymski (I – IV w. n.e.) sztuka grecka jest nadal tworzona ale coraz częściej jest anonimowa i mniej oryginalna. Wcześniej jej wpływom ulegała sztuka etruska i rzymska. Okresowo dominowała sztukę perską i egipską, a jej dziedzictwo przejęła sztuka bizantyjska i koptyjska. Od czasów renesansu sztuka grecka była jedną z głównych podstaw sztuki nowożytnej.

Artykuł Sztuka starożytnej Grecji pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Bogowie greccy

wanek — Tue, 14 Dec 2010 09:07:27 +0000

Greccy bogowie olimpijscy:

Po wojnie z gigantami synowie Kronosa i Rei podzielili się władzą nad światem. Wszyscy ciągnęli losy. Zeusowi dostało się niebo i ziemia wraz z Olimpem, Posejdonowi morze, a Hadesowi królestwo umarłych w podziemiu.

Dzeus – Zeus (Jowisz) – grecki bóg, syn Kronosa i Rei, bóg nieba, pan grzmotów i piorunów, zsyła deszcz i śnieg. Obwołał się najwyższym bogiem. Jego oficjalną żoną była Hera, ich dziećmi byli Ares i Hefajstos. Miał też wiele dzieci zarówno z boginiami:

z Temidą – Eunomia (Praworządność), Dike (Sprawiedliwość) i Eirene (Pokój),
z Leto – Artemis,
z Latoną – Apollo,
z Mają – Hermes,
z Eurynome – Charyty,
z Mnemosyne – 9 muz: Kaliope, Klio, Polihymnia, Euterpe, Terpsychora, Erato, Melpomene, Taleja i Urania

oraz ze śmiertelniczkami:

z Alkmeną – Herakles,
z Danae – Perseusz,
z Europą – Minos i Radamantys,
z Ledo – Kastor, Polideukes, Helena i Klitajmestra,
z Majrą – Lokros,
z Semele – Dionizos.

Wymieniono tylko te matki, i ich dzieci, które najczęściej przewijały się w mitach. W antycznej Grecji przyjęło się, że jeśli nie znano czyjegoś ojca, uznawano, że był nim Zeus. Początkowo ceniono go za niszczycielską siłę, z czasem obdarzono go przymiotami serca i umysłu, aż w końcu stał się idealnym bóstwem. Na cześć Zeusa w Grecji raz na cztery lata urządzano igrzyska olimpijskie, w których najwspanialszą nagrodą był wieniec laurowy. Najsłynniejszy posąg Zeusa wyrzeźbił Fidiasz. Na złotym tronie siedział olbrzymi bóg, głową sięgał sufitu, barkami rozpierał się na całą szerokość budynku. W wyciągniętej lewej ręce trzymał boginię Zwycięstwa, w prawej berło, na którym złoty orzeł roztaczał skrzydła. Miał bujne włosy, a jego twarz pełna była majestatu, łagodności i pogody.

Hera (Junona) – córka Kronosa i Rei, siostra a jednocześnie żona Zeusa, matka Aresa i Hefajstosa, królowa nieba, najwyższa grecka bogini, patronka małżeństw, skora do kłótni. Wrażliwa na swoją urodę. Patronka niewiast, modliły się do niej panny młode w dniu ślubu, opiekowała się macierzyństwem i wdowami. W Olimpii na jej cześć, co 5 lat odbywały się igrzyska dziewcząt, w których nagrodą była gałązka oliwna i kawał pieczeni. Poliklet w kolosalnym posągu, który stanął w jej świątyni w Argos przedstawił ją jako poważną matronę o majestatycznej urodzie. W jednej ręce trzymała jabłko granatu, symbol płodności, w drugiej berło z kukułką, ptakiem jej poświęconym.

Atena (Minerwa) – córka Zeusa, urodziła się w nietypowy sposób. Pewnego dnia Zeusa bolała głowa, poprosił więc Hefajstosa aby otworzył mu czaszkę toporem, wtedy w pełnym uzbrojeniu wyskoczyła z niej Atena. Greckie bóstwo mądrości, ukochana córka Zeusa. Surowa i niedostępna dziewica, która nosiła zbroję aby bronić słabych i napadniętych, ponadto pięknie wyszywała. Pewnego razu księżniczka Archane pochwaliła się, że potrafi haftować równie pięknie jak Atena. Gdy stanęły do zawodów bogini uznała, że jej tkanina nie jest piękniejsza wiec podarła tkaninę Archany. Dziewczyna powiesiła się z rozpaczy. Atena opamiętała się i przywróciła jej życie ale zamieniła ją w pająka. Uwielbiała Ateny, gdzie najbardziej ją czczono, powstała tam dla niej świątynia Partenon. Znajdowała się w niej rzeźba bogini dłuta Fidiasza. Stała opierając się lewą ręką na tarczy, spod której wychylał się wąż, w prawej dłoni trzymała skrzydlatą boginię zwycięstwa – Nike. Na głowie miała hełm ozdobny, a ubrana była w długą szatę opadającą do stóp. Była pełna szlachetności, siły i majestatu. Ptakiem poświęconym Atenie była sowa, do dziś symbol wiedzy i mądrości.

Apollo – syn Zeusa i Latony, urodził się na wyspie Delos. Najpiękniejszy z greckich bogów: wysoki, smukły, jasnowłosy, wiecznie młody, jego oczy widziały daleko w głąb czasu i przestrzeni. Był bogiem wyroczni i wróżb, a odblask jego urody widziano w złotym obliczu słońca, którego był panem. Patron wieszczów, śpiewaków i poetów, których zwano dziatwą Apollina. Grał pięknie na cytrze. Jest ideałem młodości i męskiego wdzięku. Pewnego razu stanął do zawodów z flecistą Marsjaszem, zwyciężył go a potem obdarł ze skóry. Króla Midasa ukarał oślimi uszami. Przedstawiany najczęściej nago, na plecach nosił kołczan pełen srebrnych strzał, a w ręku trzymał łuk.

Artemis (Diana) – córka Zeusa i Leto, bliźniacza siostra Apollina, jak on piękna, została dziewicą. Gdy podglądał ją nagą w kąpieli młody myśliwy zamieniła go w jelenia, którego potem rozszarpały jego własne psy. Była grecką boginią łowów, podlegały jej lasy i myśliwi. Wyobrażano ją sobie jako odzianą w tunikę i sandały, uzbrojoną w łuk lub oszczep polującą w grupie nimf, czasem psów. Na Peloponezie czczono ją jako boginię płodności, a nawet śmierci. Poświęcono jej lasy, rzeki, źródła i zwierzynę łowną. Opiekowała się też zdrowiem bliskich. Jej nieodłączne atrybuty to łania, strzały i kołczan.

Hermes (Merkury) – syn Zeusa i Mai, urodził się na górze Kyllene w Arkadii. Na skorupę żółwia nawinął 7 strun i zrobił tym samym pierwszą cytrę. Psotny już od samych narodzin. Z obory króla Admeta, wyprowadził trzodę, którą opiekował się Apollo. Aby pojednać się z nim ofiarował mu cytrę, w zamian otrzymał laseczkę z leszczyny, która miała moc uśmierzania sporów i godzenia nieprzyjaciół. Gdy Hermes rzucił laseczkę pomiędzy 2 kłócące się węże, one oplotły się wokół laski i tak powstał kaduceusz. Przez kradzieże, także na Olimpie został okrzyknięty królem złodziei. Zeus nawet wyrzucił go z Olimpu, ale wkrótce przywrócił go i mianował ambasadorem, posłańcem i gońcem. Sprawił sobie skrzydełka u nóg aby wywiązywać się ze wszystkich obowiązków. Wskazywał drogę zabłąkanym wśród manowców, usypiał ludzi, zsyłał sny, prowadził dusze zmarłych do podziemi i był woźnym w sądzie piekielnym. Wynalazł ćwiczenia gimnastyczne. Grecy czcili go jako boga wymowy i kupców. Wyobrażano go jako pięknego młodzieńca, zwykle nagiego, na głowie często miał kapelusz podróżny, skrzydełka ma u nóg, a w ręce trzymał kaduceusz.

Hefajstos (Wulkan) – syn Zeusa i Hery, najpracowitszy wśród greckich bogów, postrzegany jako samotnik. Bóg ognia, mistrz rzemieślników, sztuki kowalskiej i złotniczej. Jego kuźnia znajdowała się na wyspie Lemnos, we wnętrzu Etny (wulkan), gdzie pośród wiernych cyklopów kuje pioruny dla Zeusa, naprawia rydwan słońca, robi tarcze, miecze, strzały dla Erosa, berła i biżuterię. Gdy wstawił się za swoją matką Herą, którą Zeus powiesił za ręce u szczytu Olimpu spadł na ziemię wprost do wnętrza Etny i połamał sobie nogi, od tego czasu kuleje. Po wypadku zaopiekowała się nim bogini morska Tetyda, z wdzięczności wyrabiał dla niej piękną biżuterię, właśnie wtedy zainteresował się kowalstwem. Czuł się szczęśliwy i nie chciał wracać na Olimp. Dopiero Dionizos spoił do winem i wsadził na osła, który sprowadził go na Olimp. Zeus chciał mu wynagrodzić krzywdę, więc ofiarował mu za żonę najpiękniejszą z bogiń – Afrodytę. Afrodyta lubiła świat bogów i ludzi, czuła się nieszczęśliwa w małżeństwie. Hefajstos zaś wiecznie osmolony i kaleki sądził, że ofiarowanie mu najpiękniejszej żony było jedynie szyderstwem z jego brzydoty. Ponownie zaczął unikać pozostałych bogów. Był bogiem ognia, kochał ludzkość, uczył ją obrabiania metali i robienia dzieł sztuki. Na jego cześć urządzano – lampadoforie, biegi z pochodniami. Przedstawiano go jako muskularnego, brodatego mężczyznę, który trzymał młot.

Afrodyta (Wenus) – wyłoniła się z morskiej piany, nieopodal Cypru. Na brzegu przywitały ją Wdzięki, Uśmiechy, Igraszki, wesołe bóstwa, które odtąd szły w jej orszaku. Była niezwykle piękna, wzbudzała zachwyt i zazdrość. Jej cudowna przepaska sprawiała, że wszyscy stawali się jej posłuszni. Została grecką boginią miłości. Wybrańcem jej serca był piękny myśliwy Adonis, który został rozszarpany przez dzika na polowaniu. Niepocieszona udała się do Zeusa, który na jej prośbę przywrócił Adonisa do życia, który od tej pory połowę roku spędzał z ukochaną, a drugą połowę w Hadesie. Pomogła Pigmalionowi, który wyrzeźbił piękną kobietę Galateę; ożywiła posąg. Nie często składano jej ofiary, zwykle róże, jabłka i granaty. Święta ku jej czci odbywały się na wiosnę. Modlili się do niej żeglarze, kochankowie i wszyscy, którzy kochali się miłością zmysłową. Z jej związku z Aresem narodził się Eros.

Eros (Amor) – grecki bóg miłości, uważano że jest synem Afrodyty, który nie miał czasu wyrosnąć dojrzeć, pozostała na zawsze małym chłopcem i łobuzem. Afrodyta rozgniewana, że wszyscy modlą się do pięknej księżniczki Psyche, kazała Erosowi obudzić w niej miłość do najohydniejszego strofa na ziemi. Jednak gdy Eros ujrzał ją sam się zakochał i dał jej cudowny pałac. Przychodził do niej nocą i zakazał jej oglądać swoje oblicze. Siostry zazdrościły Psyche bogactw i szydziły z niej, twierdziły, że jej kochanek jest bardzo szkaradny, skoro nie pozwala się oglądać. Pewnej nocy Psyche wzięła więc lampę oliwną i ujrzała twarz Erosa. Wtedy znikł zamek i wszystkie bogactwa, a Psyche znalazła się na opuszczonej skale. Afrodyta mściła się na niej, zsyłając zgryzotę, ból i mękę. Eros pocieszał Psyche, aż w końcu Zeusowi zrobiło się żal zakochanych, przygarnął dziewczynę na Olimp i odbyły się ślub zakochanych. W sztuce Erosa zaczęto przedstawiać dopiero w V w. p.n.e. jako dziecko ze skrzydłami, łukiem i strzałami. Wiek później przedstawiano go jako gromadkę dzieci, które biegają, bawią się i przedrzeźniają ludzi.

Trzy gracje z obrazu – Sandro Botticellego, pt. Wiosna
Źródło: Wiosna (obraz Sandro Botticellego) [online]. Wikipedia : wolna encyklopedia, 2010-07-16 11:09Z [dostęp: 2010-12-18 15:25Z]. Dostępny w Internecie: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wiosna_(obraz_Sandro_Botticellego)&oldid=22432138

Charyty (Gracje) – greckie boginie pogodnego wdzięku i radosnych uroków. Towarzyszyły Apollinowi, Dionizosowi, Atenie i Afrodycie. Tworzyły wszystko co miłe i dobre, wnosiły pogodę ducha i dobrą zabawę. Dziewice o białych stopach, odziane w kwiaty tańczyły na ucztach na Olimpie. Za ziemi towarzyszyły tańcom i śpiewom. Zwykle wymieniano trzy charyty: Eufrozyne, Taleja i Aglaja. Przedstawiano je jako urodziwe dziewczęta, trzymają się zwykle za ręce, co przypomina taniec. W Atenach u wejścia na Akropol stała grupa charyt, dzieło Sokratesa. Jako atrybuty mają: różę, mirt, instrumenty muzyczne, jabłko lub flakonik z wonnym olejkiem, czasem kłosy lub maki.

Ares (Mars) – syn Zeusa i Hery. Jako, że nie przejawiał żadnych zdolności jako dziecko oddano go na wychowanie jednemu z tytanów. Wyszkolił go fizycznie i wpoił przekonanie, że wojna jest najpiękniejsza. Nauczył ludzi bezinteresownego bohaterstwa i okrucieństwa w walce, dał im tarcze, miecze i włócznie. Chwalił się wielkimi dokonaniami podczas walki, a tak naprawdę nie dokonał nic godnego uwagi. Nienawidził go ojciec i Atena – grecka bogini wojny słusznej i sprawiedliwej, a także ludzie (nie stawiano mu świątyń), gdyż był przyczyną zła, bólu, nieszczęścia i okrucieństwa. Przedstawiano go jako silnego młodego mężczyznę z brodą w zbroi, rzadziej nagiego i bez zarostu.

Greccy bogowie światła i powietrza:

Helios (Sol) – był woźnicą wyjeżdżającym o świcie znad brzegów Oceanu, aby o zachodzie, po drugiej stronie widnokręgu, zanurzyć się w falach rzeki otaczającej ziemię Miał cudowny pałac ze złota, pełen drogich kamieni i ozdób z kości słoniowej. We wielkiej sali siedział odziany w purpurę Helios, w jego otoczeniu: Dni, Miesięcy, Lat i Stuleci. Bił od niego taki blask, że nawet jego syn Faeton nie śmiał mu spojrzeć w oblicze, z obawy by nie oślepnąć. Pewnego razu przyszedł do ojca skarżąc się, że nikt nie wierzy iż jest synem słońca. Poprosił więc ojca aby dał przejechać mu się słonecznym rydwanem. Faeton nieudolnie prowadził rydwan, spalił część eteru, a na ziemi wyschły niektóre rzeki, Etiopom poczerniała skóra, a Afryka zamieniła się w pustynię. Ziemia czując żar zaczęła prosić o pomoc Zeusa, który widząc zabłąkany rydwan raził go piorunem. Faeton spadł z wozu do rzeki Erydanu. Helios był szczególnie czczony na wyspie Rodos, gdzie powstał na jego cześć tzw. Kolos rodyjski. Przedstawiano go jako młodego mężczyznę w złocistej koronie na głowie.

Eos (Aurora) – różanopalca bogini jutrzenki, która wyjeżdżała znad brzegów Oceanu, tuż przed Heliosem. Zakochała się w królewiczu Titanosie, najpierw jednak poprosiła Zeusa aby ten uczynił go nieśmiertelnym. Zapomniała jednak poprosić dla niego o wieczną młodość. Titanos stopniowo się starzał, a gdy przeżył już kilkaset lat stał się zupełnie malutki i strasznie zdziecinniał. Eos wstydziła się Titanosa, więc chowała go do kołyski. Ostatecznie Zeus przemienił go w świerszcza. Jej syn Memnon poległ w walce z Achillesem, często przedstawiano ją jak niesie zmarłego syna na rękach.

Selene (Luna) – siostra Heliosa, bogini księżyca, zsyłała na ziemię rosę. Zakochała się w pięknym pasterzu Endymionie. Był tak piękny, że Zeus nie chciał aby zeszpeciły go zmarszczki więc dała mu wieczną młodość i nieprzespany sen. Gdy tak leżącego ujrzała go Selene, co noc zatrzymywała swój rydwan aby obejrzeć jego cudowne oblicze.

Iris – tęczonoskrzydła posłanka, pokojówka Hery, pomagała jej przy toalecie. Nigdy nie zasypiała, zawsze czujnie czekała na zawołanie swej pani.

Greccy bogowie ziemscy:

Hestia (Westa) – córka Kronosa i Rei, bogini ogniska domowego, sama ślubowało dziewictwo. Patronowała gospodarstwom domowym i z jej strony panie domu liczyły na liczne dobrodziejstwa, a w razie śmierci w jej opiekę oddawały sieroty. To ją proszono o szczęśliwy powrót do domu rodzinnego, oddawano w jej opiekę każde narodzone dziecko. Uważano, że jej świątynią jest każdy dom, a ołtarzem ognisko domowe. Przedstawiana jako poważna niewiasta w szatach matrony, zawsze spokojna o łagodnym spojrzeniu.

Demeter (Ceres) – matka Persefony. Przedstawiana jako smutna kobieta, starożytna mater Dolorasa. W ręku trzymała wyschnięte kwiaty maku i uschłe zboże. Ma przymglone oczy, jest zmęczona i ciągle szuka zagubionej córki. Atrybutami Demetry i Persefony są kłosy i maki, narcyz i jabłko granatu. Zazwyczaj składano im w ofierze krowę lub maciorę. W sztuce Demeter przedstawiano jako poważną boginię o oczach pełnych zadumy. Na głowie ma wieniec z kłosów, w ręce trzyma pochodnię ,a powłóczysta szata opada jej do stóp.

Zobacz: mit o Demeter i Persefonie.

Dionizos (Bachus) – jego matką była Semele, która poprosiła najwyższego boga aby się jej ukazał, nie mogąc znieść jego blasku spłonęła i przedwcześnie urodziła syna. Zeus oddał go na wychowanie nimfom góry Nysy. Muzy nauczyły go śpiewu i tańca. Brał udział w wojnie z gigantami pod postacią lwa. Jako dziecko został porwany na statek piracki, którego maszt zamienił w winną latorośl, a żeglarzy w delfiny. Jest pierwszym Bogiem, który chodził po ziemi. Lubiły go zwierzęta, gdyż był dobry i łagodny. Wydobył z ziemi winną latorośl i zwiedził cały świat by nauczyć ludzi ją uprawiać. Podobno Egipcjan nauczył uprawiania roli i bartnictwa. W wędrówce towarzyszył mu kolorowy orszak, który robił wiele hałasu bijąc w bębny, grając na fletach, piszczałkach, śpiewając i tańcząc. W orszaku szli kolejno:

pary osłów, niosły na grzbiecie skórzane miechy z winem,
bachantki i menady, ubrane w cętkowane skóry jelonków,
satyry,
pany,
syleny o końskim ogonie,
centaury,
łysy starzec o tłustym, obwisłym brzuchu – bożek leśny (jechał na ośle),
dziewczęta i młode kobiety,
dwie pantery, dwa lamparty i dwa lwy, które ciągnęły złocisty rydwan Dionizosa.

Bóg wina i płodnych sił natury, rządził rodzeniem, śmiercią i zmartwychwstaniem, budzi się wiosną, a na zimę zasypia. Od niego pochodziły trzy panny: Ojno, Spermo, Elais, które posiały dar przemieniania wszelkich rzeczy na wino, ziarno i oliwę. Sam Dionizos stwarza z niczego mleko i miód, a gdy uderza laską wybija woda. Przedstawiany jako prawie nagi mężczyzna, o złocistych włosach i łagodnych oczach, bez zarostu, odziany w skórę jelonka, z pucharem lub dzbanem wina, liśćmi winogron, panterą, tygrysem lub lampartem. Dwa razy do roku odbywały się święta ku czci boga Dionizosa. Miejsca gdzie odbywały się dionizja zostały później teatrami.

Pan – szedł w orszaku Dionizosa, urodził się w Arkadii z rogami i nogami kozła, długimi uszami, capią brodą i sierścią na całym ciele. Hermes sprowadził go na Olimp, lecz wkrótce samowolnie powrócił na ziemię. Zakochał się bez wzajemności w Syrinks, nie mogąc znieść jego zalotów poprosiła bogów o pomoc, a ci zamienili ją w trzcinę. Później zakochał się w Pitys, którą jego konkurent Boreasz strącił ze skały. Aby zapomnieć o cierpieniach przyłączył się do orszaku Dionizosa. Szczególnie czcili go pasterze.

Syleny – pierwotne bóstwa rzek i źródeł, przedstawiane jak pół konie, pół ludzie. Później przyłączyli się do orszaku Dionizosa, ich wygląd był już wtedy bardziej ludzki. Z czasem bóstwo zupełnie straciło swoją indywidualność i został już tylko jeden Sylen – miły staruszek, który nadużywał wina. Znaleziono go śpiącego w ogrodzie Midasa i godnie ugoszczono, z wdzięczności Dionizos spełnił życzenie króla by każda rzecz jaką dotknie przemieniała się w złoto.

Satyrowie (Fauny) – mieli koźle nogi zakończone rozszczepionymi kopytami porosłe aż do pasa gęstą sierścią. Górna część ciała była ludzka, czerwone wargi, capia broda i spiczaste uszy. Po lasach zabawiali się z nimfami, ludzi sprowadzali na manowce, pasterzom kradli kozy i owce, straszyli dokoła chat chłopskich. Napadali nawet boginie i raz wyrwali Irydzie kilka piór tęczowych z prawego skrzydła. Ich królem był Dionizos, poił ich winem, którego nigdy nie mieli dosyć.

Nimfy (z gr. dziewczyna) – istota pośrednia między bogiem a człowiekiem. Sadziły kwiaty na opuszczonych grobach, karmiły trzodę, znużonych wędrowców zachęcały do podróży, uczyły pasterzy śpiewu i grania. Uosabiały wszystko co miłe, piękne i delikatne. Były patronkami lasów, rzek i gór. Uznawano je także za boginie zdrowia. Mieszkały w grotach, zdrojach i pieczarach.

Asklepios (Eskulap) – był synem Apollina i nimfy Koronis, która umarła przy jego narodzeniu. Niemowlęciem opiekowała się koza, która je karmiła, i pies, który strzegł kozy i dziecka. Gdy był dorosły poszedł do szkoły Chejrona, przerósł swojego mądrego mistrza. Nauczył się nawet wskrzeszać ludzi. Gdy zaczął to robić bogowie zauważyli, że zaburza porządek świata i Zeus zabił go piorunem. Przedstawiano go jako węża, a później jako starca z brodą o zamyślonym spojrzeniu, odzianego w płaszcz z kaduceuszem w ręku.

Bogowie greccy królestwa morza:

Posejdon – najstarszy syn Kronosa i Rei, wylosował królestwo morza, ale jako najstarszy żądał najwyższej władzy w świecie bogów. Wtedy Zeus nazwał go uzurpatorem i wyrzucił z Olimpu. Służył przez 10 lat u króla Laomedonta. Po tym czasie Zeus wybaczył bratu i pozwolił mu wrócić do pałacu. Posejdon zakochał się bez wzajemności w jednej z córek Okeanosa – Amfitryta. Odstraszał ją wygląd boga: złowrogie spojrzenie, pełna mułu i muszli broda. Dopiero delfin, który opowiedział królewnie o wielkich bogactwach przyszłego męża zdołał ją przekonać do zmiany zdania. Ratował statki przed wzburzonymi falami, wyciągał je trójzębem z mielizny, rozbitkom zapewniał prądy, które posyłały ich na ląd. Przedstawiano go jako silnego starca o silnych barach, włosy i broda wilgotne, w ręce trójząb.

Proteusz – żył w morzach południowych. Znał przyszłość i umiał wróżyć. Jeśli ktoś chciał otrzymać od niego pomoc, musiał go najpierw schwytać i obezwładnić, co było trudne gdyż potrafił zmieniać się w tygrysa, lwa lub smoka, umiał też rozpłynąć się w wodzie lub zmienić w skałę.

Glaukos – wypływał tylko na spokojne morze. Był kiedyś rybakiem, skosztował jednak zaczarowanej trawy i od tej chwili stał się bożkiem morskim.

Skylla – piękna nimfa, zakochał się w niej Glaukosie. Skylla jednak nie chciała go za męża. Zrozpaczony poprosił Kirkę o napój miłosny, dzięki któremu chciał pozyskać jej miłość. Kirke jednak sama zakochała się w Galukosie i robiła co mogła aby zapomniał o Skylli, w końcu jednak dała mu napój. Gdy Glaukos wylał go do wody, do Skylli przypłynęły straszne potwory i przykleiły się do jej ciała. Piękna dotąd Skylla stała się potworem morskim: miała 12 łap, 6 karków, a na każdym łeb, w każdej paszczy po 3 rzędy zębów. Osiadła na wybrzeżu Sycylii, w jaskini skalnej, nad którą latem i zimą wisiała gęsta chmura. Strasznie bali się jej żeglarze, nie sposób było ją ominąć.

Bogowie greccy królestwa piekieł:

Piekło, czyli podziemie znajdowało się za wieloma rzekami i górami, na ostatnim krańcu świata, gdzie ziemia się kończy, a słońce nie dociera. Przed wejściem roztaczała się wielka równina porośnięta nielicznymi wierzbami. W przedsionku do piekła stało wiele dziwnych postaci:

Smutek w towarzystwie Trosk,
Blade Choroby,
wynędzniała Starość,
wiecznie dygocąca Trwoga,
obdarta Nędza,
Praca,
Śmierć,
Wojna,
Niezgoda,
Sny i Marzenia,
sturęki olbrzym Briareus.

Charon – brzydki i niechlujny dziad, zrzęda i gbur, syn nocy, który przewoził dusze przez 4 rzeki podziemia:

Acheront – rzeka boleści,
Styks – czarne, nieruchome wody opływają podziemie 9 razy,
Kokytos – rzeka lamentu,
Lete – rzeka zapomnienia.

Czynił to za skromną opłatą, żądał 1 obola, stąd zmarłym kładziono ten miedziany pieniążek do trumny.

Kerberos, Cerber – potworne psisko o trzech paszczach, strzegące bram Hadesu. Dusze rzucają mu ciastko pieczone na miodzie. Uprzejmy dla wchodzących, ale gdyby ktoś chciał wyjść staje się straszny. Rzuca się na swoją ofiarę, przewraca ją, tłamsi łapami, szarpie i wlecze w najgłębsze czeluście piekieł.

Królestwo zmarłych to wielka równina po, której hulają wiaty i dusze. Osobno zamieszkują duszyczki niemowląt, nieszczęśliwi, samobójcy, ci którzy nie zaznali miłości. Wszyscy czekają na sąd. Na podwyższeniu siedzą trzej królowie: Minos, Ajakos i rudy Radamantys. Ważą dobre i złe uczynki dusz, które udają się do jednego miejsc:

Tartar – znajduje się pod zamkiem Hadesa, jest przeznaczony dla najokropniejszych złoczyńców. Wejścia pilnują Erynie uzbrojone w węże i pochodnie, pomagają im kery – istoty piekielne.
Wyspa Błogosławionych – dla sprawiedliwych dusz, kraina wiecznej szczęśliwości, gdzie panuje błogi zapach kwiatów, słychać delikatne pieśni, rzeki są przezroczyste, a wietrzyki łagodne. Czas upływa miło pośród wiecznej wiosny na Polach Elizejskich – piękna łąka otoczona lasem, na której urządzano biesiady.

Hades – zasiada na tronie w wielkim zamku, na głowie ma koronę, a w ręku berło. U jego boku siedzi żona Persefona. Najbardziej tajemniczy bóg. Posiadał czapkę z psiej skóry, dzięki której był niewidzialny. Czczono go ze strachem, nigdy nie kpiąc z jego imienia. Gdy zaczęto mu dawać nowe imię Pluton, czyli rozdawca bogactw, przybrał nieco łagodniejsze oblicze. Stał się bóstwem urodzaju, a także rządził śmiercią i zmartwychwstaniem.

Greckie bóstwa doli i spraw ludzkich:

Eirene (Pax) – jedna z córek Zeusa i Temidy. Czczona w Atenach, gdzie Kimon wystawił ją na ołtarz. A później także w Rzymie, gdzie otoczono ją szczególną czcią i zbudowano dla na niej piękny ołtarz.

Hymen, Hymenajos – urodził się człowiekiem i Ateńczycy po jego śmierci z wdzięczności czcili go jak boga. Jako młodzieniec uratował kilka panien ateńskich, które nagle zniknęły. Rozpacz była tym większa, że miały niedługo wyjść za mąż.

Hyponos – syn Nocy, brat boga śmierci, miał władzę nad ludźmi i bogami. Mieszka w jaskini na krańcach zachodu, gdzie nigdy nie docierają płomienie słoneczne. Przed jej wejściem kwitną zioła i kwiaty, z których soku Noc wyciska sen. Bożek śpi po środku groty na miękkim hebanowym łożu. Otaczają go senne marzenia, naśladujące rozmaite kształty, i jest ich tyle, ile ziarn piasku na wybrzeżu morskim. Przedstawiany jako uśmiechnięty młodzieniec z kwiatami maku w ręku.

Mojry (Parki) – córki Nocy: Kloto, Lachezis, Atropos. One to przędą nić żywota ludzkiego, którą w końcu najstarsza z nich, nieubłagana Atropos, przecina w godzinę śmierci. Od nich zależało życie ludzkie, wzywano je przy urodzeniu, składano im ofiarę w dniu ślubu. Pilnowały ładu we wszechświecie.

Nemezis (od nemeim – udzielać) – siła boska, która udziela człowiekowi jego doli, czuwa, żeby nie wyszedł z granic swego losu, nie sięgnął po większy udział szczęścia. Mścicielka zbrodni, szczególnie prześladowała tych, którzy niszczyli groby.

Nike (Wiktoria) – bogini zwycięstwa, córka Pallasa i bogini podziemnej rzeki Styks. Czarnowłosa dziewica z wielkimi skrzydłami u ramion. Towarzyszy bitwom i zawodom szermierzy, spełnia ofiary po odniesionym zwycięstwie, leci nad ziemią z wieścią o szczęśliwie zakończonej wojnie, rozgłasza triumf bohaterów. Przedstawiano ją jako młodą dziewczynę ze skrzydłami, która trzyma w dłoni gałązkę oliwną. Jako symbol zwycięstwa była ozdobą pomników budowanych na cześć zwycięstw.

Tanatos – syn nocy, zlatuje na czarnych skrzydłach, wchodzi niezauważony do pokoju i złotym nożem odcina konającemu pukiel włosów. W ten sposób poświęca człowieka na ofiarę bóstwom podziemnym i na zawsze odrywa od ziemi. Przedstawiany jako piękny, silny mężczyzna ze skrzydłami u ramion z pochodnią w ręce, stoi i opłakuje nieboszczyka.

Temida – mądra i doświadczona bogini. Była żoną Zeusa przed Herą. Urodziła mu trzy piękne córki: wesołe, kwitnące boginki pór roku, hory, które strzegą złocistych bram Olimpu. Była najzaufańszą powiernicą Zeusa, który przed nią nie miał żadnych tajemnic. Bogini sprawiedliwości, urodzaju i porządku. Ołtarze stawiano jej w miejscu zebrań ludowych aby zapewnić naradom prawość i dobrego ducha.

Tyche (Fortuna) – bogini szczęścia, sławiona przez poetów, modlili się do niej ludzie opuszczeni, pilnowała okrętów. Jej znaczenie wzrosło w I w. n.e. Przedstawiana z rogiem obfitości i ze sterem, na znak, że jest dawczynią urodzaju i bogactwa, a jednocześnie kierowniczką losów ludzkich. Na głowie ma często diadem w kształcie murów obronnych, jako bóstwo opiekuńcze miast.

Pozostali bogowie greccy:

Styks – córka Okeanosa, mieszka na krańcu świata w wysokiej pieczarze skalnej, którą otaczają sięgające pod niebo srebrne słupy. Ze skały wypływała rzeka Styks.

Kiklopi – cyklopi, pokolenie dzieci Uranosa i Gai, brzydcy, jednoocy, kują pioruny dla Zeusa, początkowo strąceni do Tartaru, później zamieszkują dno wulkanów.

Centaury – miały postać pół ludzką, pół końską.

Bogowie greccy i ich atrybuty:

Zeus – pioruny, egida

Ares – wilki, miecz, zbroja, włócznia, tarcza

Hermes – skrzydła u nóg

Posejdon – trójząb

Hefajstos – ogień, młot, obcęgi, ognisko

Hera – owoc granatu, berło z kukułką, złote sandały i złote jabłko

Demeter – wieniec z ziół, kwiatów i kłos, maki, narcyz

Artemis – łania, kołczan, strzały

Atena – sowa, wąż, drzewo oliwne, tarcza, włócznia

Hestia – modlitwy, przysięgi, płomień

Dionizos – pantera, Kozłowie, róg obfitości, kielich z winem

Eros – mały łuk i strzały

Apollo – lira, łuk, strzały, wieniec laurowy

Helios – złoty rydwan

Afrodyta – gołąb, róża, lustro

Hades – klucze, berło, owoc granatu

Nike – gałązka oliwna

Selene – księżyc

Eris – jabłko

Erynie – wężowe włosy

Artemida – łuk, strzały, łania

Kronos – wąż gryzący własny ogon

Bogowie greccy – pytania sprawdzające wiedzę:

Jak się nazywa grecki bóg śmierci?

Grecki bóg śmierci to Hades.

Czyim atrybutem jest łania, strzały i kołczan?

Łania, strzały i kołczan były atrybutami Greckiej bogini łowów – Artemis.

Czyją żoną była Hera?
Hera była żoną Zeusa.

Czyim atrybutem są róża, mirt, instrumenty muzyczne, jabłko lub flakonik z wonnym olejkiem, kłosy lub maki?

Róża, mirt, instrumenty muzyczne, jabłko lub flakonik z wonnym olejkiem, a czasami też kłosy lub mak były atrybutami Greckich bogiń pogodnego wdzięku i radosnych uroków – Charyt (Gracji).

Jak nazywali się rodzice Hery?
Rodzicami Hery byli Kronos i Reja

Czyim atrybutem są skrzydła, łuk i strzały?

Wymienione atrybuty należały do greckiego boga miłości – Erosa.

Jak się nazywa grecki bóg wina?

Grecki bóg wina to Dionizos.

Czyimi atrybutami są kłosy i maki, narcyz i jabłko granatu?

Kłosy i maki, narcyz oraz jabłko granatu to atrybuty Demetry i Persefony.

Jak się nazywa grecki bóg miłości?

Grecki bóg miłości to Eros.

Kto był patronem lasów, rzek i gór?

Patronkami lasów, rzek i gór były Nimfy.

Jak się nazywa grecki bóg wiatru północnego?

Grecki bóg wiatru północnego to Boreasz. Pozostali bogowie wiatru to Notos (wiatr południowy), Zefir (wiatr zachodni) i Euros (wiatr wschodni)

Jak się nazywa grecki bóg słońca?

Grecki bóg słońca to Apollo.

Jak się nazywa grecki bóg wody/morza?

Grecki bóg morza to Posejdon.

Jak się nazywa grecki bóg pasterzy?

Grecki bóg pasterzy to Pan.

Jak się nazywał najstarszy syn Kronosa i Rei?

Najstarszym synem Kronosa i Rei był Posejdon.

Jak się nazywał grecki bóg wojny?

Grecki bóg wojny to Ares.

Artykuł Bogowie greccy pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Mitologia grecka

wanek — Sat, 24 Jul 2010 12:28:42 +0000

Mitologia to zbiór mitów opowiadanych w danej społeczności. Można ją także opisać jako zbiór opowieści o bóstwach i istotach nadprzyrodzonych, a także jako naukę zajmującą się zbieraniem, analizą, klasyfikacją i interpretacją mitów.

Zbiór mitów greckich zaczyna od narodzin świata. Każde zjawisko przyrody, czy egzystencji ludzkiej ma swego boga. Istnieje jednak zasadnicza różnica pomiędzy mitami greckimi, a rzymskimi. Grecy odznaczali się niezwykłą wyobraźnią mitotwórczą, podczas gdy rzymianie zaadoptowali cały grecki system bogów, zmieniając jedynie nazwy bóstw. Literatura późniejsza nieustannie nawiązywała do mitów greckich, do dziś odkrywa się i interpretuje ich wieloznaczną symbolikę.

Mitologia grecka = streszczenia mitów greckich:

Baśń o 4 wiekach ludzkości

O powstaniu ludzkiego rodu krążą różne podania, najczęściej jednak jak podaje się, podobnie jak uczynił to J. Parandowski – baśń o 4 wiekach ludzkości. Wiek złoty za panowania Kronosa …. więcej

Mit o Dedalu i Ikarze

Minos był synem Europy i Zeusa, królem Krety. Zdobył wielką fortunę handlując z innymi państwami, posiadał wielką flotę statków i unikał podbojów. Jego żona Pazyfae, urodziła mu syna …. więcej

Mit o Demeter i Korze (Persefonie)

Demeter była boginią pól i urodzajów. Często przechadzała się po łąkach wraz z córkę Persefoną i orszakiem nimf, śpiewały przy tym i zbierały kwiaty. Demeter zostawiła swoją córkę Persefonę na łące … więcej

Mit o Fedrze

Fedra była córką króla Minosa i drugą żoną Tezeusza, który miał już wtedy syna Hipolitosa. Zrodził się on ze związku herosa z królową Amazonek Antiope. Po śmierci matki i ponownym ślubie Tezeusza chłopiec … więcej

Mit o feniksie

Za miasto słońca w Egipcie uchodziło Heliopolis, z którym wiązano historię ptaka słonecznego – Feniksa. Podobno był wielkości orała, szkarłatny czub na głowie, złociste pióra, biały ogon i oczy jak gwiazdy … więcej

Mit o Heraklesie

Herakles (Herkules) był herosem, który narodził się ze związku Zeusa i królowej Alkmeny. Wyróżniała go wielka siła, bohaterstwo, odwaga, śmiałość i męstwo.

Mit o Labdakidach = Edypie

Lajos objął tron w Tebach po Amfinionie i Dzetosie. Wyrocznia ostrzegła władcę, że zabije go syn, a następnie ożeni się ze swoją matką, Jokastą. Aby zapobiec tragedii jak tylko urodził się ich syn … więcej

Mit o narodzinach świata

Świat powstał z Chaosu złożonego z ziemi, ognia, wody i powietrza. Z chaosu wyłoniły się dwa potężne bóstwa Gaja (Ziemia) i Uranos (Niebo). Ich dziećmi byli: Gigantowie (najstarszy Okeanos … więcej

Mit o Narcyzie

Opowiada o pięknym chłopcu, który nachyliwszy się nad źródłem zobaczył w nim swoje odbicie i zakochał się. Nie mogąc odwzajemnić miłości stale spoglądał w źródło, aż w końcu umarł z tęsknoty … więcej

Mit o Niobe

Niobe była córką Tantalosa, żoną Amfiona, który był królem Teb z którym miała 14 dzieci, 7 synów i 7 córek. Niobe była bardzo dumna ze swoich dzieci. Twierdziła, że nie rozumie dlaczego większą … więcej

Mit o Orfeuszu i Eurydyce

Orfeusz był młodym śpiewakiem, synem muzy Kaliope, królem Tracji, cudownie grał i był bardzo piękny. Jego żoną była nimfa drzewna Eurydyka. Każdy kto się na nią spojrzał musiał się w niej zakochać …. więcej

Mit o Pigmalionie i Galatei

Pigmalion był królem Cypru, który zamiast zajmować się rządzeniem poświęcił się rzeźbie. Wyrzeźbił kobietę tak piękną jakiej nie było jeszcze na ziemi i zakochał się w niej. Od tego czasu strasznie cierpiał, gdyż … więcej

Mit o Prometeuszu

Prometeusz był jednym z tytanów. Ulepił z gliny zmieszanej ze łzami figurę, dał jej duszę z ognia niebiańskiego wykradzionego z rydwanu słońca. Człowiek był jednak słaby, nagi i bezbronny. Prometeusz … więcej

Mit o Syzyfie

Pewien władca Koryntu – Syzyf był lubiany przez bogów toteż często gościł na Olimpie. Okazało się jednak, że jest plotkarzem i zdradza ludziom boskie tajemnice. Bogowie jednak nie przejmowali się tym … więcej

Mit o Tantalu

Król Tantalos był herosem i przyjacielem bogów, często przebywał więc na Olimpie. Oszukiwał jednak bogów wykradając nektar i ambrozję dla ludzi. Tantal chciał sprawdzić czy bogowie są faktycznie bosy … więcej

Mit o Tezeuszu

Ojcem Tezeusz był Ajgeus (Egeusz), który zawojował Attykę i został królem Aten, a matką była Ajtra, królewna z Trojzeny. Ojciec porzucił jego matkę lecz zanim to zrobił wskazał jej wielki głaz pod … więcej

Mit o tułaczce Odyseusza

… więcej

Mit o wojnie trojańskiej

Bogini morska Tetyda była tak piękna, że zarówno Zeus i Posejdon starali się o jej rękę. Ich zapał ostudziła Temida przypominając, że Tetyda urodzi syna potężniejszego niż jej ojciec. Postanowiono … więcej

Mit o wyprawie Argonautów

… więcej

Mit o złotym runie

Król beockiego miasta Atamas miał żonę Nefele i dwójkę dzieci: syna Fryksosa i córeczkę Helle. Po śmierci żony Atamas ożenił się z córką Kadmosa Ino. Macocha chcąc pozbyć się pasierbów, namówiła kobiety … więcej

Mity tebańskie

Pewnego czasu za najpiękniejszą kobietę na ziemi uchodziła Europa, córka Agenora, władcy fenickiego miasta Sydonu. Pewnego dnia spędzając jak zwykle czas bawiąc się na łące z innymi dziewczętami.

Oprócz wymienionych jest też wiele innych mitów greckich, np. mit o Atenie, mit o Dionizosie, mit o Temidzie ich streszczenia znajdziesz w dziele: Bogowie – greccy.

Artykuł Mitologia grecka pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Tragedia

wanek — Tue, 13 Jul 2010 15:05:02 +0000

Geneza i budowa tragedii antycznej

Tragedia – termin wywodzi się od greckich słów: tragos – kozioł, ode – pieśń, czyli pieśni kozłów. Jest to poważny i smutno kończący się dramat, którego motywem przewodnim jest konflikt pomiędzy dążeniami wybitnej jednostki a siłami wyższymi (losem, prawami historii, siłami natury, interesem społecznym, normą moralną). Bohaterowie wyrastają ponad przeciętność, ale ich losami kieruje przeznaczenie (los, fatum).

Najwyżej cenionym przez starożytnych gatunkiem była właśnie tragedia.

Cechy tragedii antycznej

Zachowanie trzech jedności:

miejsca – wydarzenia rozgrywają się w określonym miejscu,
czasu – fabuła toczy się w przeciągu 24 godz., zaczyna się o świcie, a kończy wieczorem,
akcji – ciągła, nieprzerwana, przyczynowo-skutkowa, jedno wydarzenie wynika z drugiego, wszystkie osoby dramatu powiązane są z głównym wątkiem

Temat zaczerpnięty z mitologii
Zasada decorum (zasada czystości – dopasowanie odpowiedniego stylu do utworu, tragedii przypisywano styl wysoki (patetyczny, uroczysty), a komedii niski (lekki, rubaszny)
Katharsis (z gr. oczyszczenie) – emocjonalny wstrząs związany z historią bohaterów
Konflikt tragiczny – równorzędne racje pomiędzy, którymi nie sposób dokonać wyboru, każde posunięcie bohatera zbliża go do katastrofy
Ironia tragiczna – wszystko zmierza do szczęśliwego końca, ale on nie następuje
Tragiczny wybór – nie można dokonać słusznego wyboru, każda decyzja będzie zła i przyniesie śmierć i cierpnie
Tragizm bohaterów – szczególny sposób konstrukcji losów bohaterów, usytuowany w nierozerwalnym konflikcie tragicznym, łączy się ze wzniosłością.
Wina tragiczna – wcześniej czy później bohater dowie się, że źle postępuje i zostanie ukarany
Chór pełniący rolę moralisty, komentatora wydarzeń, który ocenia rozwój sytuacji składający się z 12-15 mężczyzn
Niezmienność charakteru postaci, postacie nie podlegają transformacji
Nie przedstawiano bezpośrednio scen krwawych, mówił o nich dialog
Bohaterami są osoby z wyższych sfer, są szlachetni, ale nie pozbawieni wad i słabości
Określona budowa: ekspozycja (prologos), zawiązanie (epejzodion I) i rozwój akcji (epejzodion II, III, IV), perypetia, wydaje się, że wszystko dobrze się skończy (epejzodion V), katastrofa i rozwiązanie (eksodos), epilog (informacje dodatkowe).
Specyficzna kompozycja utworu.

Kompozycja tragedii antycznej

Kompozycja tragedii antycznej była zupełnie inna niż obecnie. Każda z części spełniała określoną funkcję, a układ poszczególnych części można przedstawić następująco:

prologos (wstęp) – wprowadzenie o czym będzie sztuka
parodos – pierwsza pieśń chóru wchodzącego na orchestrę, który informował jak doszło do konfliktu
epejzodion I (epizod I) – aktorzy wchodzą na proscenium i przedstawiają treść akcji
stasimon I – pieśń chóru, który komentuje zdarzenia z poszczególnych epizodów
epejzodion II…
stasimon II…
epejzodion III…
…. do V
kommos
eksodos – pieśń wieńcząco-podsumowującą , którą śpiewa schodzący z orchestry chór.

Chór był stale obecny i pełnił rolę komentatora – moralisty.

Wybitni twórcy tragedii greckiej

Artykuł Tragedia pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Teatr grecki

wanek — Wed, 02 Jun 2010 07:36:19 +0000

Rozwój teatru greckiego:

Zaczątkiem teatru starożytnej Grecji były ludowe uroczystości religijne (procesja, pieśń chóru) ku czci Dionizosa – boga narodzin, urodzaju i wina. To on nauczył ludzi zabawy i wszelkiego użycia. Począwszy od okresu hellenistycznego, aby go uczcić dwa razy do roku urządzano huczne uroczystości. Początkowo o charakterze orgiastycznym, z czasem złagodniały, zaczęto zajmować się na nich poezją, muzyką i innymi sztukami.
Tragedie wystawiano w okresie Dionizjów Wielkich (miejskich) na przełomie marca i kwietnia. Miały charakter podniosłego misterium, podczas którego składano Dionizosowi ofiarę z kozła, a chór chłopców śpiewał pieśni pochwalne – dytyramby, które z czasem przekształciły się właśnie w tragedię opartą na dialogu Koryfeusza (przewodnika chóru) z chórem.
Komedie zaś wystawano w czasie Juwenaliów (Małe Dioniza – wiejskie) na przełomie stycznia i lutego. Miały charakter wesołych zabaw ludowych, gdzie przewijały się pochody zwane komos. Pochody śpiewały pieśni o zaczepnym i żartobliwym charakterze, z których z czasem wykształciła się komedia.
Dioniza składały się z sześciu dni, a podczas trzech ostatnich dni wystawiano tragedie.
W teatrach urządzano konkursy teatralne – agony. Widownia oceniała przedstawienie autora, który często sam grał.
Podczas konkursów dramatycznych każdy zawodnik prezentował trzy tragedie (dramat, poważny i konfliktowy, kończący się katastrofą) oraz dramat satyrowy (pogodny utwór o tematyce mitologicznej, rozładowując jakby napięcie wywołane grozą scen tragicznych).
Ojcem teatru i tragedii greckiej był Tespis który w 534 r. p.n.e., napisał swoją sztukę i sam w niej zagrał jako pierwszy w dziejach aktor.
Aktorami byli jedynie mężczyźni. Posiadali maski, które pełniły rolę pudła rezonansowego ale przede wszystkim symbolizowały: płeć, zawód, klasę społeczną i charakter dramatu. Używano czterech rodzajów masek: śmiechu, płaczu, gniewu i strachu. Aktorzy chodzili w butach na koturnach (im wyższy koturn tym wyższa klasa społeczna) i perukach. Kostiumy były jaskrawe, co miało spowodować, że każdy zobaczy aktorów.
Ajschylos wprowadził drugiego aktora do komedii, zindywidualizował dialog i wyodrębnił przewodnika chóru.
Sofokles ograniczył rolę chóru, wprowadził trzeciego aktora i monolog odsłaniający przeżycia wewnętrzne bohaterów.
W ówczesnym teatrze ekspresję wyrażano poprzez pantomimę, taniec i śpiew.
Do wielkich dramaturgów greckich zalicza się przede wszystkim Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa.

Budowa teatru greckiego:

Pierwotny teatr (amfiteatr) zbudowany został na planie koła (orchestra), którego środek stanowił ołtarz (thymle). Orchestra (tanecznica) była przeznaczona dla chóru, który wykonywał na niej śpiewy i tańce. Ołtarz otaczały dwa pierścienie: wewnętrzny chór (początkowo składał się z 50 potem z 15 osób) i zewnętrzny (widownia, zwana theatronem). Widownię budowano na stoku wzgórza pod gołym niebem, a siedzenia wykuwano w skale. Parados był wejściem i wyjściem dla chóru. Aby wyróżnić aktorów spośród chóru, zbudowano przed budynkiem wąski pomost (proskenion). Wycinek koła zamknięty był budynkiem dla aktorów (skene), który pełnił rolę garderoby. Dalszy rozwój teatru polegał na powiększeniu proskenion, zmniejszeniu orchestry i wykorzystaniu urządzeń mechanicznych.

Artykuł Teatr grecki pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Filozofia grecka i rzymska

wanek — Wed, 02 Jun 2010 07:04:52 +0000

Pojęcie filozofii

Filozofia (phileo– miłować, sophia– mądrość – umiłowanie mądrości), to wiedza dążąca do poznania bytu i myślenia oraz najogólniejszych praw rządzących człowiekiem, społeczeństwem, przyrodą. Starożytni próbowali odpowiedzieć sobie na egzystencjalne pytania, początki były skromne – poszukiwano jednej zasady świata, która tłumaczyłaby jego chaotyczne bogactwo. Filozofów często nazywano mędrcami, gdyż to właśnie z rozumu czerpali swoją wiedzę.

Powstanie filozofii greckiej określa się na przełom VII i VI w p.n.e. Pierwszy raz tego terminu użył Pitagoras.

Filozofowie – miłośnicy mądrości.

Twórcą filozofii jest Sokrates.

Delfy – świątynia grecka.

V w. p.n.e. – szczyt rozwoju państw i miast greckich.

Działy filozofii

estetyka – nauka o pięknie
etyka – nauka o zasadach moralnych
logika – nauka poprawnego myślenia
metafizyka – nauka o podstawach mitu
psychologia – nauka o duszy

Filozofia grecka i rzymska

Okresy w dziejach filozofii starożytnej

Nazwa /okres	Ośrodek	Problemy/pytania	Przedstawiciele	Pojęcia
I połowa VI-V w p.n.e. okres filozofii przyrody	Jonia: Millet Efez Italia: Sycylia Grecja: Elea	arche – początek kosmologiczna problematyka początki problematyki ontologicznej (natura i świat)	Tales, Heraklit, Parmenides z Elei	woda, bezkres, logos (słowo), ogień, physis, dialektyka
V/IV w p.n.e.	Ateny	człowiek = natura i cnota (arete) rzeczywistość metafizyczna zagadnienia epitemiologiczne (polityka, etyka, estetyka)	sofiści Protagoras Gordiasz Protigos Sokrates (etyka) Platon	człowiek miara wszystkich rzeczy cnota – arete episteme – wiedza doksa – pogląd etyka dualizm świata i boga (demirug)
III – I w p.n.e. okres hellenistyczny	Ateny od III w. Aleksandria	etyka, fizyka i logika są podporządkowane etyce	stoicy – Zenon z Kition epikurejczycy – epikur sceptycy – Pyrron, Cyceron	cnota umiaru, obojętność, radość życia (beznamiętność)
I – VI w n.e.	Rzym, kolonie rzymskie, Aleksandria	religie styczne	stoicyzm: Marek Aureliusz, Seneka, Epiklet	aretologia (nauka o cnocie) mesotes – zasad umiaru aurea mediocratis – zasada złotego środka

Do podstawowych systemów filozoficznych stworzonych przez Greków, chociaż nie jednych w tym czasie zaliczamy

STOICYZM – filozofia zapoczątkowana w III w. p.n.e. w Atenach przez Greka Zenona z Kioton. Uznawała za najważniejsze i jedyne dobro cnotę pojmowaną jako życie zgodne z zasadami rozumu i prawami wszechświata (wewnętrzna równowaga). Życie takie pozwala człowiekowi – poprzez rozumowe opanowanie afektów i namiętności – uniezależnić się od zewnętrznych okoliczności i osiągnąć ideał mędrca oraz prawdziwą wolność. To umiejętność zachowania spokoju wewnętrznego i hartu ducha w trudnych sytuacjach życiowych. Człowiek powinien zarówno w szczęściu, jak i w rozpaczy zachować spokój. Uznawali materię i poznanie rozumowe. Twierdzili, że należy wyrzec się dóbr przemijających i żyć w zgodzie z naturą gdyż jest rozumna, harmonijna i boska. Mędrzec ceni tylko cnotę, potępia zło i jest obojętny wobec bogactwa, siły, urody, zaszczytów. Filozofię stoicką cechowała surowa powaga, trzeźwość, rygoryzm.

Filozofia stoicka głosiła te same założenia co chrześcijańska, gdyż wyróżniała 4 cnoty kardynalne:

roztropność – mądrość
sprawiedliwość – dzielność
umiar – umiarkowanie
rozum – sprawiedliwość

Stoicy głosili:

zgodność natury z rozumem,
byli materialistami – wszystko jest cielesne
wszystko dzieje się zgodnie z naturą, nic nie jest przypadkowe
człowiek ma świadomość i wiedzę na temat świata, w którym żyje
człowiek jest wewnętrznie wolny, ale większość rzeczy świata zewnętrznego od niego nie zależy
w sferze myśli człowiek jest panem samego siebie
aby osiągnąć szczęście człowiek powinien być czujny, aby nie rozwinęło się w nim zło, ma w sobie twierdzę, czyli wie co jest dobre a co złe, więc może rozwijać w sobie dobro
najważniejsze są wartości materialne, etyczne, duchowe, a nie materialne

WNIOSEK: filozofia stoicka jest podobna do chrześcijańskiej.

Seneka i Marek Aureliusz należą do młodszej szkoły stoickiej. Marek napisał: Wejdź w siebie. Tę cechę ma wola rozumna, że czuje zadowolenie wewnętrzne, gdy postępuje sprawiedliwie i przez to samowolna jest od niepokoju. Odbiegali od pierwotnego materializmu, ograniczyli filozofię stoicką wyłącznie do etyki i mądrości życiowej. Stoikiem był także Epiklet, który napisał: Trzymaj krótko na wodzy swe namiętności, by się stały biczem smagającym po ciebie. Do dziś w naszym języku funkcjonuje popularny zwrot stoicki spokój.

EPIKUREIZM – twórcą kierunku jest Epikur z Samos, który twierdził, że aby odnaleźć szczęście należy korzystać z życia, co nie jest równoznaczne z rozpustą. Najważniejsze jest szczęście indywidualne człowieka, które mógł osiągnąć jedynie człowiek mądry i sprawiedliwy. Wyznawano zasadę: Jedynym dobrem jest przyjemność, a brak bólu. Warunkiem do szczęścia wystarczającym jest atraksja, czyli brak cierpienia i trosk. Postępowali w myśl zasady carpe diem – chwytaj dzień, ciesz się chwilą, korzystaj z każdego dnia, nie marnuj mijającej chwili. Mawiali: Jesteśmy tylko dotąd, dopóki żyjemy oraz Korzystajmy z życia, bo mija i więcej nie wraca.

Wartości istotne dla epikurejczyków:

śmierci się nie bać, bo gdy jest śmierć, nas już nie ma,
nie zajmować się polityką
wyzwolić w sobie rozumny egoizm
wyzbyć się troski
wyeliminować cierpienie.

HEDONIZM – doktryna etyczna według której przyjemność jest jedynym lub najważniejszym dobrem, właściwym celem życia i naczelnym motywem ludzkiego postępowania. Styl życia będący skrajnym odłamem epikureizmu. Poglądy hedonistyczne głosił Arystyp z Cyreny (435 – 355 r. p.n.e.) uczeń Sokratesa. Uważał, że najwyższą przyjemności jest przyjemność zmysłowa. Zatem celem życia jest jak największa liczba przyjemności cielesnych. Wyznawcą hedonizmu w nieco łagodniejszej formie był Epikur, który uznawał, że człowiek doznaje przyjemności, w momencie gdy nie cierpi, należy zatem unikać bólu i przykrości. Twierdził, że nie należy dążyć do zaspokojenia wszystkich swoich zachcianek, gdyż zwiększą się potrzeby, które trudniej będzie zaspokoić. Należy zatem wybierać przyjemności duchowe.

CYNIZM – twórców tego systemu nazywano filozofami z beczki na cześć najsławniejszego reprezentanta cyników Diogenesa, który zamieszkał w beczce. Ich zdaniem człowiek powinien czuć zadowolenie, gdy osiągnie minimum niezbędne do życia. Majątek i cenne przedmioty przynoszą jedynie strach przed ich utratą. Mędrzec nie powinien liczyć się z powszechnie uznawanymi systemami wartości, największą wartością powinien być dla niego rozum. Drwina z autorytetów, pogardliwe odrzucenie ideałów, brak poszanowania ogólnie przyjętych norm.

SCEPTYCYZM – odrzucenie możliwości uzyskania wiedzy pewnej i uzasadnionej. Należy zachować dystans wobec wszelkich zjawisk. Nie jest możliwe poznanie prawdy, należy powstrzymywać się od wydawania osądów. Najbardziej znanym przedstawicielem tej filozofii jest Pyrron z Elidy, który wprowadził filozofię zwątpienia. Uważał, że prawda jest dla człowieka niedostępna, gdyż ograniczają go możliwości poznawcze.

ZŁOTY ŚRODEK (łac. aurea mediocritas) – złote umiarkowanie, najlepsza pośrednia droga pomiędzy zjawiskami skrajnymi.

PLATONIZM – mądrość źródłem dobra i piękna

SOFISTYKA – argumentowanie polegające na wykorzystaniu wieloznaczności wyrazów i na formułowaniu nielogicznych wniosków.

Sofiści przygotowywali obywateli do życia publicznego przez nauczanie retoryki, polityki, filozofii i etyki. Twierdzili, że człowiek jest miarą rzeczy, co stało się zasadą relatywizmu teoriopoznawczego (teoria względności poznania). Poznanie ludzkie jest względne, toteż żadne twierdzenie nie jest prawdziwsze od drugiego, może być tylko praktyczniejsze. Uczono obalania argumentów przeciwnika za pomocą odpowiednio dobranych argumentów, nawet kłamstw. Sofista to człowiek posługujący się fałszywymi przesłankami, udawania fałszywe tezy za pomocą fałszywych argumentów.

Znakomici filozofowie greccy:

Ich poglądy stały się podstawą całej filozofii europejskiej:

Sokrates

Platon

Arystoteles

Diogenes z Synopy (412-343 r.p.n.e.) filozof grecki ze szkoły cyników. Uczeń i następca Arystotelesa. Głosił, że człowiekowi do szczęścia wystarczy zaspokojenie jedynie najbardziej elementarnych potrzeb, sam też ograniczał się do minimum.

Filozofia rzymska:

Rzymianie nie stworzyli własnego systemu filozoficznego ale pogłębiali myśli zapoczątkowane przez Greków.

EKLEKTYZM – łączenie w jedną całość różnych, często niespójnych teorii. Przedstawicielem tego nurtu był polityk i pisarz rzymski Cyceron.

SCEPTYCYZM – polegał na odrzuceniu założenia, że możliwe jest poznanie prawdy oraz uzasadnionej i wiarygodnej wiedzy.

Znakomici filozofowie rzymscy:

Seneka

Marek Aureliusz

Teorie filozofów na temat powstania świata:

Anaksymander (ok. 609 – 547 p.n.e) – uważał, że świat powstał z żywiołów.

Anaksymenes (ok.585 – 525 p.n.e.) – uważał, że świat powstał z ruchów powietrza.

Demokryt z Abdery (ok. 460 – ok. 360 p.n.e.) – pierwszy filozof, który stworzył konsekwentny materialistyczny pogląd na świat. Uważał, że świat powstał z niepodzielnych atomów, cząstek (materialne) oraz próżni (niebyt). Liczba atomów jest nieskończona, pozostają w nieustannym ruchu. Na podstawie tego twierdzenia wyróżnił dwa rodzaje wiedzy: prawdziwa, będąca źródłem rozumu i fałszywa, której źródłem są zmysły. Twierdził, że rozumowe poznanie dobra prowadzi do zadowolenia, które objawia się pogodą ducha. Nazywano go śmiejącym się filozofem.

Empedokles (ok.490 – 430 p.n.e) – uznał, że są cztery zasady świata zwane też żywiołami, pierwiastkami: ziemia, woda, ogień, powietrze. Uważał, że każdy spośród czterech elementów występuje w każdej rzeczy, różnica występuje w proporcjach występowania pierwiastków.

Epikur z Samos (341 – 270 p.n.e.) – był filozofem materialistą. Około 307 r. p.n.e. założył szkołę w Atenach, gdzie do końca życia prowadził wykłady i dyskusje z uczniami, wywierał wielki wpływ na swoich współczesnych. Był twórcą kierunku zwanego epikureizmem zakładającego, że szczęście może zapewnić człowiekowi tylko spokój (ataraksja), płynący z niezakłóconego troskami życia w zamkniętym gronie przyjaciół, pośród biesiad i dyskusji filozoficznych. Głosił zasadę: carpe diem – chwytaj dzień, ciesz się chwilą. Zasada ta mówiła, że należy cieszyć się życiem korzystać z jego radości, bo dobro to przyjemność, czyli brak bólu – epikureizm. Na fontannie w swojej szkole kazał napisać: Gościu, tutaj będzie ci dobrze, tutaj najwyższym dobrem jest przyjemność. Jego inne znane powiedzenie to: Trzeba wyzwolić się ze strachu bogów i śmierci, Straszną rzeczą jest konieczność, ale nie ma żadnej konieczności żyć w konieczności. Bezmyślnych wyzwala ze smutków czas, mądrych – logika.

Heraklit z Efezu (ok. 540 – 480 p.n.e.) – filozof zmiany i ruchu pochodzący z rodziny królewskiej. Uważał, że świat powstał z ognia, wszystko jest bardzo zmienne. Jego teoria o ogniu wzięła się z dynamiki tego żywiołu, wynikała z nieustannej walki przeciwieństw. Był zwolennikiem poznawania przez zmysły, twierdził że świat jest jeden i nie został stworzony przez żadnego z bogów ani przez żadnego z ludzi, lecz był jeden i będzie wiecznie żyjącym ogniem, który według miary zapala się i według miary gaśnie. Źródłem poznania miała być dusza ludzka stanowiąca część kosmosu. Nie ma zatem potrzeby przeprowadzania badań i osiągania wysokiego poziomu wiedzy. Aby poznać prawdy wystarczy poznać samego siebie. To on powiedział: Panta rhei, czyli Wszystko płynie oraz Nie można dwa razy wejść do tej samej wody.

Tales z Miletu (ok. 620 – ok. 540r. p.n.e.) – pierwszy mędrzec, opierał się na niewielu wiadomościach z dziedziny przyrody, próbował odpowiedzieć na zasadnicze pytania: jaka jest ostateczna przyczyna wszechrzeczy. Filozof przyrody i natury. Uważał, że świat powstał z wody, z której narodziły się inne pierwiastki (żywioły).

Ksenofanes – uważał, że wszystko powstało z ziemi i w końcu się w nią obróci.

Pitagoras (ok. 572 – ok. 497r. p.n.e.) matematyk grecki (twierdzenie Pitagorasa), filozof (wędrówka dusz), prekursor idealizmu platońskiego. Założył szkołę – związek religijny, zwany pitagorejskim. Powoływali się na niego pitagorejczycy, którzy zasady świata dopatrywali się w liczbach. Na podstawie przekonania założyli, że forma kuli jest doskonała. Twierdzili, że ziemia jest kulista. W środku świata płonie płomień, dookoła którego krążą ciała niebieskie. Z ognia czerpią swój blask, a w czasie obrotu wydają tony muzyczne. Jest to tzw. harmonia sfer.

Wnioski, czyli czego możemy nauczyć się od starożytnych:

akceptacja losu (dary losu to zarówno szczęście, jak również nieszczęścia),
czerpania radości z życia (epikureizm)
odpowiedzialność za własne czyny, życie zgodne z naturą (stoicyzm)
mądrość życiowa (świadomość, że człowiek jest panem samego siebie)
świadomość, że wartości duchowe są ważniejsze od materialnych.

Słynne myśli filozofów greckich

Wszystko płynie (gr. panta rhei) HERAKLIT – kreślenie filozoficznej zasady zmienności i względności we Wszechświecie. Heraklit twierdzi, że nie ma rzeczy o stałych właściwościach. Nie ma bytu, jest tylko stawanie się.

Liczba jest zasadą świata PITAGORAS – Pitagorejczycy wyrażali przekonanie, że liczby rządzą światem. Zauważyli, że różne zjawiska w świecie da się sprowadzić do relacji liczbowych.

Wszystkich rzeczy miarą jest człowiek PITAGORAS – Zasada stawiająca osobę ludzką w centralnym punkcie odniesienia w epistemologii. W etyce współcześnie nazywa się ona normą personalistyczną.

Wiem, że nic nie wiem SOKRATES – Słowa te oznaczają świadomość, że jeśli czegoś nie wiem, tzn., że posiadam wiedzę o własnej niewiedzy.

W sobie sam każdy nosi swój skarb – SOKRATES

Co dobrem to jest i piękne PLATON – Wszystko co jest dobre i słuszne jest piękne, czyli każdy dobry uczynek pomaga nam zrozumieć idee dobra i uczy postępować rozumnie w życiu prywatnym lub publicznym.

Szczęście jest najważniejszym dobrem i tym co moralnie najpiękniejsze ARYSTOTELES

Człowiek z natury jest istotą społeczną ARYSTOTELES

Przyjemność jest początkiem i celem życia szczęśliwego EPIKUR

Śmierć wcale nas nie dotyczy: gdy istniejemy śmierci nie ma, gdy śmierć przychodzi nas już nie ma EPIKUR

Artykuł Filozofia grecka i rzymska pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.

Sztuka Grecji i Rzymu

wanek — Wed, 02 Jun 2010 03:49:45 +0000

Kultura minojska i mykeńska:

Kulturę grecką poprzedzała kultura minojska, która rozwijała się na Krecie od początku II tysiąclecia p.n.e. Jej największym zabytkiem jest pałac królewski w Knossos. Zgodnie z legendą jego budowniczym był Dedal, który zbudował labirynt na prośbę króla Minosa. Kultura przestała się rozwijać w skutek najazdu Achajów, około 1400r. p.n.e. Achajowie byli potomkami plemion greckich i około XVI w. p.n.e. stworzyli kulturę mykeńską, którą cechowała prostota i surowość. Kultura ta upadła około XII w. p.n.e. w skutek najazdu Dorów. Przez następne stulecia kultura stopniowo upadało, stąd okres ten nazywamy Wiekami Ciemnymi.

Sztuka i życie w Grecji:

Starożytna sztuka grecka wyróżniała się konsekwencją w rozwoju. Zwykle mówiąc o niej wyróżniamy dwa style:

kultura jońska – bardzo bogata, swobodna, indywidualna, lekka i majestatyczna,
kultura dorycka – mniej swobodna, ciężka, rygorystyczna konstrukcja, powaga, dostojność i surowość.

Sztuka grecka opierała się na harmonii piękna, spokoju i słońca. Podobnie wyobrażamy sobie życie starożytnych Greków: pogodne i nietrudne, bez upału, wygodne dzięki niewolnikom i kobietom. Cierpienia miłosne uznawano za wstydliwą dolegliwość. Grekom nie groziła śmierć i starość, gdyż umierali młodo, a po śmierci czekali na nich bogowie. Bardziej nudzili się niż cierpieli – tak opisuje życie sprawiedliwego Ateńczyka Andrzej Banach. Ten obraz wyczytamy z dzieł Homera i Sofoklesa, nie jest on jednak pełny, gdyż obok Ateńczyków toczyło się również pełne kłótni i wojen życie.

Uważano, że zadaniem artysty nie jest tworzenie czegoś nowego, lecz odtwarzanie i naśladowanie rzeczywistości – mimezis. Tworząc wzorowano się zatem na przyrodzie, a wśród niej najpiękniejszy był człowiek.

Kultura a literatura w Grecji:

Kultura i literatura kojarzy się nam nieodparcie z Atenami. Dzieję się tak dlatego, że w Atenach zrealizował się w V i IV w. p.n.e. tzw. złoty wiek ludzkości. Właśnie tam i wtedy nastąpił rozkwit filozofii, niezwykłą harmonię osiągnęły rzeźba i architektura, powstały najważniejsze dokonania dramatu i teatru, zrealizował się nieosiągalny później ideał ustroju społecznego – demokracja ateńska. Jedną z najdoskonalszych budowli z tamtych czasów jest Akropol.

Wenus z Milo
Źródło: http://cudaswiata.wordpress.com/2009/08/05/wenus-z-milo-afrodyta-z-melos/ (stan na: 16.12.2010)

Słynni rzeźbiarze greccy:

Fidiasz – Atena Partenos, Atena Promachos, Zeus Olimpijski
Myron – Dyskobol, Atena, Marsjasz
Skopas – Bachantka
Praksyteles – Hermes z Dionizosem, Afrodyta z Knidos
Lizyp – Apoxymenos, Odpoczywający Herakles
działa anonimowe – Wenus z Milo, Nike z Samotraki
płaskorzeźby Ołtarza Pergamońskiego

Grecja nie miała jednak nigdy jednolitego organizmu państwowego przez istnienie licznych państw-miast (polis). Dorobek literatury greckiej obejmuje poetów z całej Hellady, od wybrzeży Azji Mniejszej do południowej Itaki.

Demokracja ateńska:

Opierała się na rządach ludowych. Pełne prawa obywatelskie mieli wszyscy wolno urodzeni obywatele płci męskiej, musieli być także pełnoletni. Z nich składało się zgromadzenie ludowe, które podejmowało uchwały realizowane potem przez wybieranych drogą losową urzędników. Grecy musieli się jednoczyć z przyczyn militarnych, aby skuteczniej się bronić. Państwo dbało nie tylko o gospodarczą i polityczną pomyślność obywateli, ale także o rozwój kultury. W złotym wieku kultury ateńskiej, czyli w czasach Peryklesa uboższym obywatelom wypłacano specjalny zasiłek na udział w spektaklach teatralnych, wynagradzając im w ten sposób czas, który mogliby przeznaczyć na pracę.

Język w starożytnej Grecji:

Greka należała do rodziny języków indoeuropejskich i dzieli się ją na wiele grup dialektycznych. Do najważniejszych z nich należą dialekty:

Dorycki – Sparta, Korynt, Rodos
Eolski – Beocja, wyspa Lesbos, Eolida
Joński – małoazjatycka Jonia
Attycki – Ateny

Początki Rzymu:

Zgodnie z legendą Rzym założyło dwóch braci: Romulus i Remus. Byli synami boga wojny Mars, których zazdrosny wuj wrzucił do rzeki Tybru. Dzieci uratowali od śmierci pasterze, a wykarmiła je wilczyca, która do dnia dzisiejszego pozostaje symbolem Rzymu. Rzym został założony prawdopodobnie w VIII w. p.n.e. Dzieje tego państwa dzieli się na trzy epoki:

okres królewski, do V w.p.n.e.
okres republiki, do 31 r.n.e
okres cesarstwa do V w.n.e.

Rzym podbił Grecję w IV w. p.n.e., ale kultura grecka podbiła Rzymian. Około roku 200 p.n.e. Rzymianie władali już całą Italią, a w I w. p.n.e całym światem śródziemnomorskim. Imperium Rzymskie łączyło ze sobą trzy różne kontynenty i osiągnęło szczyt swojej wielkości. Najsłynniejszym wodzem rzymskim był Juliusz Cezar (101 – 44 r.p.n.e.).

Cztery wieki ludzkości w Rzymie:

Rzymianie już w czasach starożytnych dokonali podziału swojej twórczości na różne etapy. W poniższej tabeli znajduje się ich zestawienie:

Owidiusz – Baśń o czterech wiekach ludzkości

J.Parandowski – Mitologia

Hezjod – Prace i dnie

Warron

Lukrecjusz

wiek złoty – panuje wieczna wiosna, rzekami płynie mleko i wino
wiek srebrny – gorszy od złotego
wiek miedziany – surowszy i ludzie byli gotowi do wojny
wiek żelazny – czas zbrodni, zdrady i przemocy

wiek złoty – panowanie Kronosa
wiek srebrny – 100 letnie dzieciństwo i krótki wiek dojrzały
wiek brązowy – lud był gwałtowny i kochał wojnę
wiek żelazny – ludzie są kłótliwi i zazdrośni

wiek złoty = patriarchalny, pod władzą Saturna
wiek srebrny = zmysłowy, pod władzą Zeusa
wiek spiżowy = wojenny, pod władzą Posejdona
wiek heroiczny, pod władzą Aresa
wiek żelazny, pod władzą Plutona

wiek od początków ludzkości do potopu
wiek mityczny od potopu do olimpiady
wiek historyczny, od olimpiady do dziś

wiek kamienia
wiek brązu
wiek żelaza

Kult cezarów w Rzymie:

W Rzymie oddawano cześć boską panującemu władcy. Gdy zmarł cezar, w drodze uchwały senatu stawał się bóstwem. Kult cezarów objawiał się stawianiem władcom pomników jeszcze za ich życia, śmierć miały poprzedzać znaki na niebie, a w czasie składania na stosie na niebie pojawiała się kometa.

Sztuka w Rzymie:

Partenon w Atenach
Źródło: Partenon [online]. Wikipedia : wolna encyklopedia, 2010-12-14 21:57Z [dostęp: 2010-12-16 22:24Z]. Dostępny w Internecie: http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Partenon&oldid=24319392

Rzymianie kopiowali wprost oraz czerpali różne wzory ze sztuki greckiej. Istniały jednak pewne elementy typowe dla sztuki Rzymu, np. kolumny i łuki triumfalne, sklepienia i kopuły oraz podziemne krypty. Najważniejszą częścią miasta było forum, gdzie znajdowały się najważniejsze budowle. Budowano wspaniałe amfiteatry, najbardziej znane do dziś pozostaje Koloseum. Inne znane budowle to Panteon i Forum Romanum. Najsłynniejszą rzeźbą jest posąg cesarza Marka Aureliusza. Rzeźby były realistyczne i przedstawiały szczegółowo anatomię człowieka. Malowano na tynku, marmurze i deskach. Kolorową mozaiką ozdabiano ściany domów i podłogi. Rzymianie budowali:

łaźnie – termy Karakali i Domicjana
cyrki – Circus Maximus
łuk triumfalny – Tytusa czy Trajana
kolumny – Trajana, Marak Aureliusza
świątynie – Westy, Fortuny Wirilis, Partenon.

Artykuł Sztuka Grecji i Rzymu pochodzi z serwisu Starożytność - opis epoki, mity, filozofowie, streszczenia.