Epos antyczny
Spis treści:
Epos antyczny
Epos nazywany jest inaczej epopeją, to najstarszy i główny gatunek epicki stosowany aż do czasu powstania powieści. Rozbudowany utwór wierszowany, który ukazuje dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności narodowej. W epopei na plan pierwszy wysuwa się fabuła, narrator jest wszechwiedzący i obiektywny, a ujawnia się w inwokacji. Całość przedstawiona jest z epickim dystansem. Styl epopei jest podniosły, dostosowany do heroicznych czynów bohaterów. Obfituje w realistyczne, drobiazgowe opisy ważnych przedmiotów i sytuacji. W każdej epoce historycznej wykształciły się odmiany eposu charakterystyczne dla swoich czasów.
Cechy eposu antycznego
- pisany wierszem
- podział na księgi, ich liczba podzielna jest przez 6
- opowiada o bohaterach w przełomowym momencie historycznym
- wydarzenia toczą się na dwóch płaszczyznach: ziemskiej i boskiej, płaszczyzny te się przenikają (paralelizm światów)
- dystans epicki autora
- narrator w trzeciej osobie, wszechwiedzący, znajduje się wewnątrz świata przedstawionego i jest obiektywny
- napisany heksametrem daktylicznym: rytm wiersza oparty na zjawisku iloczasu: występowanie głosek długich i krótkich. Składający się z 6 samogłosek długich daktyla albo spondeja. Polskim odpowiedniki uzyskuje się poprzez następstwo sylab akcentowanych i nie akcentowanych, np. Konrad Wallenrod – A. Mickiewicz
- rozpoczęcie utworu inwokacją – rozbudowana apostrofa, apel do bóstwa z prośbą o natchnienie
- styl podniosły – wysoki (patos)
- rozbudowane porównania (homeryckie), w których drugi człon jest rozbudowany tak, że stanowi odrębną epizodyczną scenkę, przedstawiają zjawiska przyrody
- duża ilość realistycznych opisów
- epizodyczność akcji
- sceny batalistyczne
- heroizacja bohaterów – ich wyolbrzymienie i wyidealizowanie
- dawca epitetów stałych – stałe określenie rzeczownika, np. Achilles – boski, prędkonogi, Zeus – gromowładny
- retardacja jako przerwanie akcji poprzez opis
- retrospekcje jako powroty do przeszłości
Najznakomitsze eposy antyku Iliada i Odyseja
| Iliada | Odyseja |
|
gatunek: epos antyczny treść utworów skupiona wokół postaci centralnych: Achillesa i Odyseusza fabułę cechuje nie zbyt duża rozpiętość czasowa narracji: 40 i 49 dni układ fabuł niezależny od chronologicznego następstwa zdarzeń następujące po sobie sceny zestawiono kontrastowo fabuła rozwija się przez stwarzanie skomplikowanych sytuacji nasycenie motywami epizodycznymi pierwszych części eposów, intensyfikacja głównego wątku w końcowej części doprowadzenie pod koniec narracji do zetknięcia się głównych sił przeciwstawnych: Achilles – Hektor, Odyseusz – zalotnicy występują inwokacje, w obydwu utworach pojawia się inwokacja do muzy a następnie streszczenie w kilku wersach treśi rozbudowane porównania Atena biorąca czynny udział w walce napisane heksametrem daktylicznym |
|
| powstała ok. 800 r. p.n.e. | powstała ok. 750 r. p.n.e. |
| nawiązuje do wydarzeń historycznych.które miały miejsce 300 lat wcześniej (1194-1184 p.n.e.), tytuł pochodzi od państwa-miasta Ilonu, czyli Troi | fantastyczna baśń ukazująca trudny powrót bohatera wojny trojańskiej do domu (Itaki) |
liczy 24 księgi, przedstawia przyczynny, przebieg i skutki gniewu Achillesa obrażonego na Agamemnona naczelnego wodza wojsk greckich:
|
liczy 24 księgi, które składają się z trzech części:
|
| 49 dni walki pod Troją, końcowe wydarzenie z 10-letniej wojny trojańskiej | 40 dni z wieloletniej tułaczki Odyseusza spod Troi |
| opisuje dzieje bohaterów i bogów walczących pod Troją | opisuje powrót Odyseusza do rodzinnej Itaki |
| bogowie bezpośrednio wpływają na losy ludzi, są podobni do ludzi, często amoralni | bogowie stróżami moralności |
| tłem wydarzeń jest świat mężczyzn. wojowniczych i bezwzględnych rycerzy, obecność kobiet jest epizodyczna (Andromacha, Bryzeida) | tłem wydarzeń są powroty bohaterów spod Troi, podróże odkrywcze i kupieckie, obok mężczyzn sporą rolę odegrały kobiety (Penelopa, Kirke, Kalipso, Nauzyka) |
| głównym bohaterem jest niezwyciężony wojownik, stawia honor i władzę ponad własne życie | głównych bohaterów cechują zalety duchowe: przemyślność, inteligencja, wynalazczość |
| przewodni motyw ognia | przewodni motyw wiatru |
Oprócz wymienionych znane są także inne eposy
- Gligamesz – babilońsko-asyryjski (1. połowa II tysiąclecia p.n.e.)
- Shijing – chiński (XI-V w. p.n.e.), Księga pieśni zebranych przez Konfucjusza
- Mahabharata – hinduski (IV w. p.n.e. – IV w. n.e.) i Ramajana (IV w. p.n.e. – II w. n.e.)
- Szahname – perski (1010 n.e.) Księga królów
Współcześnie epos jest gatunkiem martwym ale warto wiedzieć, że wyrosła z niego powieść.