Demokracja

Demokracja – z greckiego demos – lud, krateo – władam, rządzę, czyli ludowładztwo, władza ludu, rządy większości. Demokracja występowała głównie w Atenach. Nigdy nie stała się w Grecji powszechną formą rządów. Rozwijała się w V w. p.n.e za czasów Peryklesa.

Pojęciem przeciwnym do demokracji jest oligarchia, czyli rządy mniejszości.

Demokracja w Atenach

Prawa polityczne posiadał ogół wolnych mężczyzn miejscowego pochodzenia. Szczególnie ważne było prawo udziału w suwerennym zgromadzeniu. Prawa takiego nie posiadali niewolnicy, kobiety, cudzoziemcy (metojkowie).

Ateny były polis demokratycznym od VI w. p.n.e., czyli od reform Klejstenesa.

Po osiągnięciu wieku dojrzałego Ateńczyków wpisywano na tzw. listę obywateli, co odbywało się publicznie. Chciano w ten sposób zapobiec wpisywaniu się na listę cudzoziemców. Na listach pojawiały się jedynie dzieci, których oboje rodzice byli Ateńczykami.

Organy władzy w Atenach

Zgromadzenia ludowe

W początkach V w p.n.e. zbierało się przynajmniej 10 razy w roku, czyli początkowo nieregularnie. Później już zbierało się co 9 dni. Miejscem zebrań było wzgórze Pnyks. Członkami Zgromadzenia byli mężczyźni, którzy skończyli 20 rok życia, majątek nie miał znaczenia. Ustawa była ważna jeśli zadecydowało o niej quorum, czyli minimum obecnych przy głosowaniu. Minimum wynosiło 6 tysięcy – na 30-40 tysięcy ogółu. Ateńczycy mogli dyskutować i zgłaszać propozycje ustaw. Ustalali także wysokość podatków i podejmowali decyzje o podjęciu wojny lub pokoju. Wybierali także Radę Pięciuset i Urzędników spośród siebie.

Rada Pięciuset

Dzieliła się na 10 zespołów, a każde 50 osób pełniło dyżur przez 1/3 roku. Kadencja rady trwała 1 rok. W specjalnie wyznaczonym budynku stale przebywał jakiś członek Rady. Przewodniczący grupy wybierany był na jeden dzień w drodze losowania i to on trzymał klucze do świątyni. W świątyni przechowywano skarb, dokumenty i pieczęcie państwowe oraz klucze do arsenału. Do obowiązków Rady należało wprowadzanie w życie ustaleń Zgromadzenia. Kontrolowali urzędników powołując w tym celu specjalne komisje. Zajmowali się także codziennymi sprawami polis.

Urzędnicy

W liczbie około 700, byli wybierani na 1 rok. Odgrywali mało ważną politycznie rolę. Wykonywali postanowienia Zgromadzenia i Rady, która ich kontrolowała i miała prawo pociągnąć ich do odpowiedzialności. Urzędy nie mogły być ponownie zajmowane przez te same osoby, za wyjątkiem jednak urzędu Stratega. Perykles dla przykładu sprawował tę funkcję aż 16 razy. Do obowiązków Stratega należało  dowodzenie na wojnie i zajmowanie się wszystkim, co miało z nią związek.

Heliai

Wszystkie sprawy karne i cywilne były domeną sądów przysięgłych. Było ich 6 tysięcy, z tego grona wybierano mniejsze komplety sędziowskie od 201-1501 członków.  Areopag sądził sprawy o zabójstwa i zamachy stanu.

W Atenach stosowano także ostracyzm.

Perykles przez 30 lat działał w polityce, był demagogiem, który kontrolował państwo. To on wprowadził odszkodowania pieniężne za udział w Zgromadzeniach i sprawowanie urzędów. Kwota była niewielka – stanowiła 2/3 zarobku kamieniarza. Odszkodowania miały zachęcić do udziału w polityce także najuboższych.

Idiota – tym mianem określano człowieka, który nie interesował się polityką.

Rządy sprawowane w Atenach były formą demokracji bezpośredniej, która istniała tylko jeden raz w historii.

Zmienność nastrojów przy braku zabezpieczeń przed podejmowaniem pochopnych decyzji stała się przyczyną upadku imperium ateńskiego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *