Przypowieści

W Biblii często spotykamy się z historiami, które wypowiedziane są wyłącznie po to, aby na ich przykładzie przekazać pewne prawdy uniwersalne. Są to tzw. przypowieści, którymi tak chętnie posługiwał się Jezus. Historie syna marnotrawnego, czy też miłosiernego samarytanina mają charakter symboliczny. Nie chodzi w nich o konkretne opisywane osoby. Syn to po prostu każdy nawrócony grzesznik. Samarytanin natomiast to człowiek innej obcej wiary, ale szlachetny i ofiarny wobec bliźnich.

Charakterystyka przypowieści

Przypowieść, inaczej parabola (z gr. parabole – zestawienie obok siebie) to gatunek literatury moralistycznej, jest utworem narracyjnym, jej istotą jest schematycznie ukształtowana fabuła (niesamodzielna). Przedstawione postacie i wydarzenia ważne są jako przykłady uniwersalnych prawideł ludzkiej egzystencji, postaw wobec życia i kolei losu. Świat przedstawiony w przypowieści stanowi zbiór sytuacyjnych wykładników jakiejś ogólnej prawdy moralnej i filozoficznej czy religijnej. Właściwa interpretacja przypowieści polega na odkryciu sensu alegorycznego, bądź moralnego.

Gatunek ten pojawia się w literaturze wszystkich czasów – od prastarej baśni, mitu do współczesnych powieści. Przypowieść stała się źródłem stylizacji literackiej np. Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego Adama Mickiewicza. Była ona uprzywilejowaną formą literatury religijnej Dalekiego i Bliskiego Wschodu, zwłaszcza na gruncie buddyzmu i judaizmu.

Grecja nazwa parabole wyraża istotę budowy tego gatunku. Przypowieść zestawia dwie rzeczywistości – pierwsza jest obrazem życia codziennego (świat przedstawiony), druga nie jest uchwytna zmysłowo, znajduje się w sferze pojęciowej np. moralnej – dobro lub zło, wina i odpowiedzialność człowieka. Podobnie jak przypowieść zbudowane są baśnie, w których schematycznie ukształtowana fabuła (świat czarno-biały, nie zindywidualizowane postacie np. dobra wróżka, zły czarownik, macocha-sierotka, źli bracia i dobry Jaś) służy wykładni moralnej. Baśń różni się jednak zasadniczo od przypowieści: występują w niej elementy fantastyczne, a prawda moralna  strona dotyczy wyłącznie świata naturalnego, egzystencji ludzkiej.

Przypowieść biblijna, a szczególnie Ewangelia odznacza się sobie tylko właściwymi cechami. Najpierw zauważymy, że termin przypowieść pojawia się w biblii około 100 razy, właściwych przepowiedni jest jednak znacznie mniej. Autorzy biblijni określają bowiem tym mianem różne gatunki pokrewne, spełniające także cele dydaktyczne tzn. pouczające w kwestiach moralno-religijnych. Przypowieściami nazywamy także przysłowia i sentencje lub porównania i podobieństwa zaczynające się zwykle formułką: Królestwo niebieskie podobne jest do… albo  Z czym porównamy Królestwo Boże?

Właściwa przypowieść jest zamkniętym opowiadaniem, o dość rozwiniętej chociaż schematycznej fabule, w której jednak każde ogniwo jest znaczące i każde trzeba wyjaśnić w powiązaniu z całością przekazywanej nauki.

W Ewangeliach znajdziemy wiele przypowieści – opowiadań, czy obrazów o rożnie kształtowanej wartości fabularnej, wyjaśniających ciągle od nowa te same prawdy religijne i moralne. Zrozumienie i interpretacja przypowieści wymaga przejścia od znaczenia dosłownego do znaczenia alegorycznego albo symbolicznego.

Odmianą przypowieści jest tzw. przykład (łac. exemplum), czyli opowiadanie, w którym znacząca jest dosłowna warstwa fabularna, np. przypowieść o bogaczu i Łazarzu, o faryzeuszach i celniku. W tych przypowieściach postacie i zdarzenia nie mają sensu alegorycznego, znaczą dosłownie jako przekład postawa moralnych.

Przypowieści biblijne stały się bogatym źródłem literatury kształtującym wzory osobowe oraz różnych stylizacji. Z przypowieści przeszły na stałe do języka takie wyrażenia jak, np. wdowi grosz.

Streszczenia wybranych przypowieści:

Przypowieść o siewcy (św. Mateusz  13  1-9):

Kiedy wokół Jezusa zebrał się tłum, On przemówił do ludzi, a głosił swoją naukę w formie przypowieści. Siewca szedł siać ziarno. A kiedy siał niektóre ziarna upadały na drogę i zostały podeptane lub wydziobane przez ptaki. Inne ziarna upadły na skałę, a kiedy tam wzeszły, uschły, ponieważ nie miały wilgoci. Jeszcze inne ziarna upadły między ciernie, które rosnąc zagłuszały zboże. Kolejne ziarna upadły na żyzną ziemię i te właśnie wydały plon stokrotny (ziarno jest tu słowem rzuconym przez Boga).

Wnioski płynące z przypowieści o siewcy:

  • człowiek powinien przyjmować słowo boże i wcielać je w życie,
  • słowo boże należy przekazywać innym.

Przypowieść o miłosiernym samarytaninie (św. Łukasz  10 30-37)

Pewien człowiek idąc z Jerozolimy do Jerycha został napadnięty przez zbójców. Obrabowali oni wędrowca, poranili i na wpół żywego zostawili na drodze. Przypadkiem szedł tamtędy kapłan, ale nie zatrzymał się i nie udzielił pomocy rannemu. Podobnie zrobił Lewita, spojrzał tylko na okaleczonego i poszedł dalej. Przejeżdżał tamtędy też Samarytanin, który udzielił pomocy nieznajomemu i zawiózł go do gospody. Tam Samarytanin dał 2 denary gospodarzowi, aby ten opiekował się okaleczonym człowiekiem. Z tych trzech tylko Samarytanin godny jest miana bliźniego i tak powinni czynić wszyscy.

Jest symbolem bezinteresownej pomocy.

Współcześni samarytanie:

  • Anna Dymna,
  • Jolanta Kwaśniewska,
  • Jan Paweł II

Przypowieść o synu marnotrawnym (św. Łukasz 15  11-31)

Pewien człowiek miał dwóch synów. Młodszy syn zażądał połowy ojcowskiego majątku, a kiedy go otrzymał ruszył w dalekie strony. W obcym kraju roztrwonił majątek i zaczął cierpieć niedostatek, ponieważ nastały lata głodu. Poszedł więc do pewnego obywatela aby ten dał mu pracę. Człowiek ów wysłał syna marnotrawnego na swoje pola, aby pasł świnie. Wtedy młodzieniec zastanowił się i wspomniał gospodarstwom ojca. Tam zawsze każdy parobek miał pod dostatkiem chleba, podczas gdy on musiał cierpieć teraz głód. Młodzieniec postanowił więc wrócić do ojca. Wyznał swoją winę wobec Boga i ojcowskiego prawa chciał prosić by ojciec przyjął go na najemnika. Ten jednak dostrzegłszy z daleka powracającego syna wybiegł mu naprzeciw i uściskał go. Nakazał też swoim sługom przynieść bogate szaty, pierścień i sandały aby ubrać syna. Rozkazał zabić tłustego cielaka i wyprawić ucztę na znak radości, że powrócił ten którego uznano za zmarłego. W tym czasie starszy syn był w polu. Wracając do domu zobaczył zabawę. Zawołał więc jednego ze sług i zapytał co się stało. Sługa odrzekł, że ojciec kazał zabić cielę i wyprawić ucztę ponieważ powrócił jego młodszy brat. Starszy syn rozgniewał się i nie chciał wejść do domu. Wtedy wyszedł ojciec i poprosił syna by przyłączył się do zabawy. Starszy syn odpowiedział z goryczą, że pomimo poświęcenia i pracy, którą wkłada w gospodarstwo ojca, ten nigdy nie podarował mu nawet koźlęcia, aby mógł ucztować z przyjaciółmi. Młodszemu zaś, który roztrwonił majtek z nierządnicami, wyprawia ucztę i zabawę. Na te słowa ojciec odrzekł, że wszystko co posiada jest wspólne – co ojca to i syna, a nadszedł dzień radości, bo ten który zaginął odnalazł się: ten brat twój był umarły, a ożył.

Przypowieść opowiada o bożym przebaczeniu.

Charakterystyka młodszego syna i jego przemiana: Młodszy syn był ciekawy świata, dlatego wziął połowę majątku ojca i ruszył w podróż. Był rozrzutny i lekkomyślny, nie przemyślał co może się stać gdy wszystko wyda. Impulsem do przemiany był głód i wyjadanie resztek z koryta.

Jaki jest sens metafory: „ten brat twój był umarły, a ożył|? Sens powyższej metafory jest taki, że gdy syn czynił grzechy oddalał się od Boga i od swojego ojca. Był „martwy” lecz gdy zrozumiał swój błąd, zwrócił się ze skruchą do ojca i przeprosił go. Znów „ożył” i jego więź z Bogiem wróciła.

Co słowa ojca mówią o jego postawie wobec młodszego syna?  Słowa mówią o tym, że obu synów kochał ponad życie, bez względu na to co czynią. Wybaczył synowi błąd, gdyż liczyło się tylko to, że wrócił i okazał skruchę.

Dlaczego starszy syn miał pretensje do ojca? Starszy syn nie potrafił zrozumieć dlaczego ojciec zorganizował wielki bal na cześć jego brata. Syn trwał przy ojcu, pomagał mu w codziennym życiu, a starzec niczym mu się nie odwdzięczył.

Jaki jest symboliczny sen przypowieści o synu marnotrawnym? Przypowieść o synu marnotrawnym można zrozumieć jako dwojaką postawę syna wobec Boga (czyli podstawy dwóch synów względem ojca). Starszy syn prezentował podstawę oddania i wiary w Boga oraz wierności. Natomiast młodszy człowieka, który odchodzi od Boga, lecz potem zauważa swój błąd i wraca. Ojciec reprezentuje postawę miłosiernego Boga, który wybacza błędy i ponad wszystko kocha swoje dzieci. Bóg jest łagodny i czeka na nawrócenie każdego człowieka, który zbłądził.

Wnioski płynące z przypowieści o synu marnotrawnym:

  • należy wybaczać nawet największe krzywdy,
  • należy cieszyć się gdy człowiek błądzący nawraca się,
  • każdy rodzic kocha dzieci bezwarunkowo,
  • nigdy nie jest za późno na nawrócenie.

Przypowieść o dobrym i złym drzewie

Drzewo poznaje się po owocach. Jeśli wydaje zły owoc to jest złe, a jeśli dobry to jest dobre.

Przypowieść o kąkolu

Zły człowiek zasiał gospodarzowi pomiędzy pszenicę ziarno kąkolu. Kiedy robotnicy zapytali czy wyrwać chwasty, gospodarz odparł, że nie bo mogą też przypadkowo wyrwać pszenicę. W czasie żniw kazał najpierw zbierać chwast, powiązać go w snopki i spalić, a potem zwieść pszenicę do spichlerza.

Przypowieść o pannach mądrych i głupich

Dziesięć panien oczekiwało pana młodego. Pięć z nich zapomniało oliwy do swoich lamp. Poszły więc ją kupić, ale gdy wróciły zastały zamknięte drzwi. Nie wpuszczono ich na zabawę. Na koniec Jezus powiedział: Czuwajcie więc, bo nie znacie dnia ani godziny, czyli należy zawsze być przygotowanym na nadejście Pana.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *