Księga Hioba

Należy do pism mądrościowych (dydaktycznych), które wypełniają siedem ksiąg biblijnych, a powstały także w innych kulturach starożytnego Wschodu. Nie znamy autora Księgi Hioba, ani daty jej napisania (V w. p.n.e. to jedna z propozycji badaczy).

Księga Hioba jest poematem filozoficznym, który omawia problem cierpienia niezawinionego. Ze względu na jej walory artystyczne i treść zaliczana jest do najwybitniejszych arcydzieł literatury światowej.

Akcja toczy się w zamierzchłych czasach patriarchów. Hiob jest prawdopodobnie postacią historyczną, wspomina o nim prorok Ezechiel jak o mężu sprawiedliwym. W kulturze europejskiej Hiob istnieje przede wszystkim jako znak cierpienia i godności człowieka. W tej księdze nie występują charakterystyczne cechy Starego Testamentu (zbiorowość i przymierze narodu wybranego Jahwe), lecz dramat osobisty.

Podział księgi Hioba

Poemat filozoficzny dzieli się na trzy części:

  1. Historia cierpień bogobojnego Hioba
  2. Skarga Hioba
  3. Hiob przywrócony do dawnego stanu

Streszczenie Księgi Hioba

Hiob był mężem dobrym i sprawiedliwym, szczerym i zacnym, a zamieszkiwał ziemię Hus. Miał 3 córki i 7 synów. Był też człowiekiem zamożnym. Pewnego razu przed obliczem Pana stanął szatan. Pan Bóg spytał go czy w czasie swoich ziemskich wędrówek zwrócił uwagę na Hioba. Szatan stwierdził, że gdyby Bóg przestał opiekować się Hiobem, to ten odwróci się od niego. Wówczas Bóg oddał wszystko co Hiob posiadał we władanie szatanowi i poddał człowieka srogiej próbie. W ten sposób rozpoczęły się cierpienia Hioba. Szatan pozbawił go kolejno: mienia, bliskich, a na koniec poraził go trądem. Po tym wszystkim żona drwiła z niego, że tak srodze doświadczony wciąż jeszcze błogosławi Bogu. Hiob uciszył jednak żonę i pouczył ją: Dobro przychodzi od Boga, dlaczego zła przyjąć nie możemy?, powiedział też: Bóg dał, Bóg wziął. Ani utrata majątku, ani choroba nie zmusiły Hioba do zgrzeszenia przeciwko Bogu. Kiedy przyjaciele Hioba: Elifaz z Temanu, Bildad z Szuach i Szafar z Nuamu dowiedzieli się o jego nieszczęściu przybyli, aby mu współczuć i pocieszyć go. Hiob pierwszy zaczął rozmowę z nimi skarżąc się, że Bóg zesłał na niego nieszczęście i cierpienia, mówi: Płacz stał mi się pożywieniem, jęki moje płyną jak woda. Hiob jednak musi odpierać racje przyjaciół, którzy nakazują mu uznać własna winę i przyjąć cierpnie jako karę za grzech. Przyjaciele Hioba nie rozumieją, że cierpienie może być niezawinione. Bóg bowiem jest sprawiedliwy, a sprawiedliwość z ludzkiego punktu widzenia to kara dla złych i nagroda dla dobrych. Tak samo myślał z resztą do tej pory Hiob.

Jego bolesne doświadczenie prowadzi jednak do nowej wizji Stwórcy – istoty, której decyzje są dla ludzi nieodgadnione. Działań Boga nie można pojąć rozumem. Trzeba zaś wierzyć w ich celowość i dobro. Cierpienie Hioba jest próbą wiary, z której Bogobojny mąż – mimo przejmujących skarg – wychodzi zwycięsko. Hiob szuka wyjaśnienia tajemnicy cierpienia nie zawinionego, a opowieść o jego dramatycznych zmaganiach jest najbardziej uniwersalną księgą Biblii. Po rozmowie Hioba z przyjaciółmi zjawia się Bóg i rozmawia z Hiobem, a następnie gani jego przyjaciół i przywraca Hioba do stanu poprzedniego.

Główny bohater poematu został ciężko doświadczony przez Boga, który poddał próbie jego wiarę. Pomimo, że spotykały go straszne męki, na które strasznie lamentował nie zgrzeszył przeciwko Bogu. Przez cały czas był przekonany, że dobrze postępuje i prosił Boga o uniewinnienie. Przyjaciele Hioba, zamiast mu pomóc najpierw siedzieli przez 7 dni i 7 nocy w osłupieniu, a następnie uznali, że Hiob musiał zgrzeszyć przeciwko Bogu. Hiob próbował zgłębić tajemnicę cierpienia niezawinionego ,ale nie znalazł rozsądnego wytłumaczenia. Hiob całkowicie poddał się Bogu.

Plan wydarzeń w Księdze Hioba

  1. Pobożne życie Hioba
  2. Rozmowa szatana z Bogiem
  3. Bóg oddaje wszystko, co Hiob posiadał we władanie szatana
  4. Szatan pozbawia Hioba majątku: Sabejczycy porywają stada ośle, spalenie stad i owiec, Chaldejczycy porywają stada wielbłądów i mordują służbę, rozszalały huragan niszczy dom, w którym przebywały dzieci Hioba
  5. Ponowna rozmowa Boga z szatanem
  6. Bóg ponownie oddaje ciało Hioba we władanie szatana
  7. Szatan razi Hioba trądem
  8. Drwiny żony Hioba z jego nieszczęść
  9. Nieustanna wiara Hioba
  10. Hiob przeklina dzień swych narodzin
  11. Elifat z Temanu radzi Hiobowi, aby nie tracił wiary
  12. Bildad z Szuach zapytuje Hioba, czym zawinił wobec Boga, że ten tak go pokarał
  13. Przyjaciele Hioba okrzykują go bluźniercą, ponieważ twierdzi, że niczym nie zawinił wobec Stwórcy
  14. Rozmowa Boga z Hiobem
  15. Przyjaciele idą do Hioba i składają ofiarę
  16. Bóg przywraca majątek Hioba, wskrzesza bliskich i im błogosławi
  17. Długie i dostatnie życie Hioba – doczekał się wnuków do IV pokolenia

Niejednorodność gatunkowa w Księdze Hioba

Księga jest niejednorodna gatunkowo: rozpoczyna się i kończy narracją zawierającą wątki fabularne, całość jednak wypełnią monologi i dialogi – dyskusje Hioba z przyjaciółmi, wielkie mowy sądowe bohaterów oraz lamentacje Hioba. Księga Hioba ma charakter poetycki, a strukturą całości przypomina raczej literacki dramat.

Hiob – Georges de la Tour (ok.1625-1650)
Źródło: Georges de La Tour, http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Georges_de_La_Tour&oldid=23435714 (ostatni dostęp sty. 4, 2011).

Rodzaje cierpienia

Głównym tematem Księgi Hioba jest cierpnie, które można podzielić na:

  • zawinione: naruszenie norm prawnych, np. człowiek kieruje pod wpływem alkoholu
  • niezawinione: niezależne od nas, np. pijany kierowca spowodował wypadek, w którym ginie dziecko

Cierpienie nie jest karą za grzechy. Gdy człowiek odsuwa się od cierpienia niezawinionego to szuka pocieszenia w czymś innym niż Bóg, np. używki.

„Życie poddane boleści”: życie jest ciągłą walką z przeciwnościami losu. Człowiek jest podobny do najemnika, niewolnika, robotnika oczekującego na wynagrodzenie. Życie Hioba to miesiąc cierpienia w nocy. Noc wydłuża się w nieskończoność, cierpienie wydaje się  nie do zniesienia.

„Życie bez nadziei”: Hiob jest chory, cierpi ból psychiczny i fizyczny. Nie widzi szans na ratunek, czas mija szybko, życie bezpowrotnie przemija. Nie ma szans na szczęście. Życie jest krótkie Hiob niedługo umrze. Nikt go nie zobaczy, ponieważ z Szeolu nikt nie powraca.

„Noc niespokojna” : narzeka, nie może przestać mówić o swoim nieszczęściu, cierpenie dotyczy wnętrza (duszy). Hiob pyta Boga kim jest?, co zrobił? Myślał, że wypocznie w łóżku ale Bóg doświadcza go koszmarami. Woli umrzeć, bo nie ma nigdzie ukojenia w cierpeniu.

„Wolę umrzeć” pragnie śmierci ciała i duszy, chce umrzeć, ale zwraca się do Boga aby oszczędził go już. Nie chce doświadczać dalszych chorób, ma świadomość własnej ułomnosci i małości wobec Boga

„Daruj grzech” Hiob przeprasza Boga mimo, że nic nie uczynił. Hiob zadaje pytania retoryczne: „dlaczego Bóg go wybrał, skoro jest wszechmocny i sprawiedliwy

Charakterystyka Hioba

  • człowiek pochodzący z ziemi Us
  • człowiek prawy, bogaty, szczęśliwy
  • człowiek dumny ze swojej rodziny i dobytku (miał 7 synów i 3 córki oraz posiadał liczne stada owiec, wielbłądów i wołów)
  • dziękował Bogu za otrzymane dary
  • szatan uznał, że Bóg pobłogosławił Hiobowi gdyż ten jest Mu posłuszny, wierny. Wystawił zatem wiarę i ofiarność Hioba na próbę. Odebrał mu majątek rodzinę, a na koniec boleśnie doświadczył nieczystą chorobą, czyli trądem. Hiob przyjął cierpenie, ogolił głowę, posypał ją popiołem i złożył pokłon mówiąc: „Nagi wyszedłem z łona matki i nagi tam wrócę”. „Bóg dał, Bóg wziął”

Nauki płynące z Księgi Hioba

  • człowiek powinien z ufnością przyjmować to co daje mu los i wyroki Boga,
  • cierpienie nie zawsze jest karą za grzechy,
  • człowiek powinien doświadczyć w życiu szczęścia  i cierpienia,
  • uczciwi ludzie także cierpią,
  • cierpienia uświęcają człowieczeństwo,
  • cierpienia nie można wytłumaczyć,
  • cierpienia należy znosić z pokorą,
  • cierpienie od zawsze towarzyszyło człowiekowi,
  • cierpienie jest próbą dla człowieka,
  • każde cierpienie ma sens, pomaga człowiekowi żyć z godnością,
  • należy czekać na poprawę losu, nie należy się buntować,
  • Bóg ma swoje tajemnicze plany, które bywają niepojęte dla człowieka.

Uniwersalizm Księgi Hioba

  • Hiob przedstawia każdego człowieka (każdy = everyman), który doświadcza cierpienia
  • życie człowieka jest walką (bojowaniem) ze złem, światem i własnymi ułomnościami
  • życie człowieka przypomina los niewolnika
  • każdy człowiek podlega śmierci, życie jest ulotne, przemijające jak powiew wiatru, jak obłok
  • życie naznaczone  jest trudem i cierpieniem, które trudno zrozumieć

WNIOSEK: Księga Hioba ma charakter dydaktyczny, czyli pouczający gdyż przedstawia stosunek cierpiącego do Boga. Fundamentem dla życia człowieka jest bojaźń boża. Hiob jest wzorem każdego człowieka, którego dotknął zły los, każdego śmiertelnika.

Relacja Bóg – Hiob

Bóg jawi się jako wszechwiedząca istota. Budzi lęk i boleśnie doświadcza człowieka. Hiob boi się Boga, prosi o ulgę w cierpieniu. Zastanawia się dlaczego Bóg pozostaje obojętny na zło.

Przydatne cytaty z Księgi Hioba

  • Dobro przyjęliśmy z ręki Boga. Czemu zła przyjąć nie możemy?
  • Bóg dał i zabrał Bóg, niech będzie imię Boga błogosławione.
  • Płacz stał mi się pożywieniem, jęki moje płyną jak woda.

Aforyzmy – złote myśli, przysłowia

  • „do bojowania podobny był człowiek”
  • „pędzi on dni jak najemnik”
  • „dni me jak powiew”
  • „jak obłok przeleci i zniknie”

Porównanie prób, którym zostali poddani Abraham i Hiob

Abraham Hiob
Czego dotyczy próba? Bóg kazał Abrahamowi złożyć w ofierze całopalnej swojego syna Izaaka. Wybrał się do kraju Maria, gdzie na ołtarzu złożył syna. Gdy Abraham sięgnął po nóż, Anioł kazał go zostawić i złożyć w ofierze baranka. Musiał wytrwać w cierpieniu. Bóg wystawił go na próby. Najpierw utracił dobytek i dzieci, a później zachorował na trąd.
Jaka jest postawa bohaterów wobec Boga i ludzi Był oddany i wierny Bogu. Chciał poświęcić swojego syna aby udowodnić swoją miłość i wiarę w Boga Mimo cierpienia, po stracie dzieci i dobytku oraz choroby, przyjął wszystko z pokorą.
Jaka jest wymowa opowieści biblijnej? Opowiada o oddaniu Bogu. Uczy wierności i lojalności wobec Boga. Uczy zaufania. Pokazuje, że cierpienie nie jest zawsze karą za grzechy, ponieważ są one naturalne w życiu człowieka. Musimy się z nimi pogodzić.

Nawiązania w literaturze do Księgi Hioba

Powrót Hioba – Anna Kamińska. Hiob w utworze symbolizuje nieszczęśliwego samobójcę. Jest to człowiek XX w., który cierpi niewinnie. Według poetki byłoby lepiej gdyby Hiob umarł razem z dziećmi. Hiob nie odzyskał swoich pierwszych dzieci, wszytko dostał nowe. Czuje się niepewnie, obawia się że nowym szczęściem zdradza stare. Boi się snów, w których przybędą ci którzy odeszli. Czuł się obco, mimo to nie załamuje się i nie bluźni.

Nawiązania w sztuce do księgi Hioba

  • Hiob – Georges de la Tour (ok.1625-1650) – Ĺťona namawia Hioba aby się zbuntował, jest bogato ubrana, nie dotknęło jej nieszczęście. Hiob ma złożone ręce. Świeca rozświetla główne elementy obrazu. Obraz pogrążony w lekkim mroku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *