Biblia jako arcydzieło

Biblia jest arcydziełem literatury powszechnej. O głębi i urodzie tekstu biblijnego decyduje bogactwo treści i sposób przekazu: styl i język zrytmizowany i nasycony wieloznaczną symboliką, metaforą, alegorią. Właśnie z tych pradawnych źródeł wieloznacznej symboliki biblijnej czerpie – niezależnie od światopoglądu – wielu pisarzy wszystkich czasów.

Biblijne gatunki literackie

Biblia przekazuje myśli filozoficzne i moralne wypowiedziane w różnym czasie, przez różnych ludzi, w różnych formach wypowiedzi. Biblia nie jest jednolitą pojedyńczą księgą, lecz zbiorem pism. Są one także bardzo urozmaicone pod względem gatunku. Gatunek jest pojęciem historycznym, ulega więc ewolucji w czasie i stąd kłopot, terminy określające gatunek nie zawsze przystają do tekstu biblijnego. Teksty biblijne określamy nazwami gatunkowymi, które przystają do tekstu biblijnego. Teksty biblijne określamy nazwami gatunkowymi, które powstały jako określenie późniejszych utworów literackich.

W Starym Testamencie wyróżnia się:

  • Formy poetyckie: modlitwy, psalmy, pieśni, hymny, lamentacje
  • Teksty prawne: formuły, dekalogi, zbiory praw
  • Teksty kultowe: formuły, rytuały, przepisy
  • Teksty prorockie: ostrzeżenia, groźby, przepowiednie
  • Teksty historyczne: mity, podania, legendy, bajki, przypowieści, relacje historyczne
  • Teksty mądrościowe: życzenia, błogosławieństwa, przekleństwa, formuły magiczne

W Nowym Testamencie wyróżnia się Ewangelię, a w jej obrębie struktury gatunkowe: słowa Jezusa, opowiadania o Nim. Poza Ewangelią występują takie gatunki jak: apokalipsa, listy, dzieła historyczne, wyznania wiary, hymny, teksty parenetyczne (umoralniające).

Zgodnie z innym podziałem możemy także wyróżnić w Biblii następujące gatunki: list, epos, ewangelia, przypowieść, satyra, sielanka, przemówienie, elegia, psalm pochwalny, lamentacja, penegiryk, pieśń weselna, poemat miłosny, hymn, tragedia.

Kłopoty z klasyfikacją Biblii

W starożytnych tekstach nie ma wyraźnego rozgraniczenia pomiędzy prozą, a poezją. W Biblii są teksty silniej zrytmizowane i zorganizowane poetycko o wyjątkowym nastroju (np. księga Koheleta) i te bywają zazwyczaj określane jako biblijne poematy liryczne, lub zdialogizowane, o wyraźnym napięciu dramatycznym( np. Księga Hioba), i te przypominające rodzaj dramatu, lub opisują dzieło stworzenia czy opowiadają historie rodowe (np. Księga Rodzaju) i mówimy o nich jak o biblijnych poematach epickich. Współczesna biblistyka odrzuca jednak te uproszczone podziały i wyróżnia następujące gatunki biblijne Starego Testamentu według przyjętego podziału na księgi:

  • Historyczne: poematy epickie, saga rodowa, opowiadanie historyczne, kronika, nowela dydaktyczna, zbiór praw
  • Mądrościowe: dialog filozoficzny, monolog filozoficzny, pieśń miłosna, przypowieść, przysłowie, aforyzm, psalm (hymn, pieść, modlitwa)
  • Prorockie: mowa religijna, kazanie, wyrocznia, przekleństwa, lamentacja, list, apokalipsa

W Nowym Testamencie powtarzają się gatunki znane już w hebrajskich tekstach Starego Testamentu.

Styl biblijny

Sprawia wrażenie wielkiej prostoty, jednocześnie wyróżnia się podniosłością (patos).  Ale ta prostota nie wyklucza bynajmniej kunsztowności. Zdania są krótkie, współrzędnie złożone, zwykle rozpoczynane przez spójniki. Występuje bogactwo środków artystycznych. Często ich konstrukcją rządzi zasada paralelizmu, tzn., że są oparte na powtórzeniu bądź tych samych słów, bądź też form gramatycznych np. Ktokolwiek przeleje krew ludzką, jego własna krew ma być przelana. Tekst w Biblii dzieli się na wersety – wyodrębnione graficznie fragmenty, które składają się z kilku zdań, wyróżniają się odrębnością znaczeniową i rytmiczno-intonacją budową, która składa się na pewną całość.

Styl biblijny, a styl homerycki

Styl biblijny Styl homerycki
nie wiadomo gdzie znajdują się rozmówcy

nie wiemy skąd przybyli

myśli i uczucia rozmówców nie są ważne

określony czas

myśli i uczucia na pierwszym planie

Wkład tłumaczy Biblii

Pierwsi tłumacze podkreślali w tytułach iż pracowali pilnie i przekładali wiernie. Ich wkład do rozwoju polszczyzny i podjęty trud jest nie do ocenienia, zważywszy, że musieli znać różne języki, wykazywać ogromna wiedzę i oczytanie w licznych komentarzach, pokonywać opory nie wykształconego jeszcze języka, szukać nowych słów dla wyrażenia nowych treści. Trudności tłumaczy uwydatniają się jeszcze wyraźniej kiedy uświadomimy sobie iż przekładali oni dzieło, które czytano, na szczególnych prawach.

Literackość Biblii – język i kontekst

Księgi Biblii są zredagowane w języku obrazowym i poetyckim, według reguł twórczości artystycznej: słowo, rytm, symbol, obraz czy gatunek zwielokrotniają sens. Nie można zrozumieć sensu przekładu biblijnego jeśli nie rozumie się uwarunkowań kulturowych: historii, wyobrażeń, obyczajów środowiska, w którym powstały dane księgi. Ludzie starożytni mieli ograniczony i bardzo odległy do naszych wyobrażeń o świecie i człowieku, nie dysponowali pojęciami abstrakcyjnymi. Trudne zjawiska z zakresu filozofii, teologi, etyki wyrażali nie wprost: posługiwali się symbolami, przenośniami, alegoriami, obrazami, odwoływali się do opowiadania przypowieści, przykładów.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *